Τα Χαρίσματα στη Ζωή μας (ή, Όταν ο Ηρωας Γίνεται Μάγος)

Σκοπός του Ταξιδιού του Ήρωα μέσα στον καθένα μας είναι για να ανακαλύψουμε ποιοί είμαστε: στο ταξίδι της ζωής μας δοκιμαζόμαστε σε διάφορα πεδία, και μαθαίνουμε. Μαθαίνουμε τις ευκολίες και τις δυσκολίες μας, μαθαίνουμε τα χαρίσματά μας με τα οποία ήρθαμε να υπηρετήσουμε την κοινότητά μας στη γη (άλλοι το λένε «πνευματικές αρετές με τις οποίες ήρθαμε να συμβάλλουμε στο θείο σχέδιο», κτλ).

Στο τέλος του ταξιδιού, του επιτυχούς ταξιδιού (που δεν κόλλησε σε κανέναν από τους παραπάνω ρόλους/φάσεις), ο Ηρωας γίνεται ο Μάγος, ο κύριος των ενεργειών. Και επιστρέφει στην κοινότητα: άλλος με χαρίσματα θεραπευτή, άλλος με χαρίσματα οργάνωσης ή διοίκησης, άλλος με χαρίσματα δασκάλου, εμψυχωτή κτλ. Είναι πολλά τα χαρίσματα που μας δίνονται ανάλογα με την εργασία που χρειάζεται να προσφέρουμε, και τα χαρίσματα αυτά τα ανακαλύπτουμε σιγά-σιγά κατά τη διάρκεια της ζωής μας. Από τα χαρίσματα αυτά πηγάζουν και τα μαθήματα που έχουμε να πάρουμε στη ζωή μας (το επονομαζόμενο και «κάρμα» από κάποιες παραδόσεις), όπως και η «σκιά» μας.

Το χάρισμα του δάσκαλου, για παράδειγμα: κάποιος γεννιέται με χάρισμα λόγου και πειθούς, χάρισμα μετάδοσης πληροφοριών και γνώσεων. Είναι οι άνθρωποι που όταν αρχίσουν να μιλούν «κρέμεσαι από το στόμα τους». Εχουν την ικανότητα όχι μόνο να κρατούν ένα ακροατήριο αλλά και να εξηγούν με τρόπο κατανοητό σε όλους, και έχουν έσωθεν τη διάθεση να μεταδώσουν πληροφορίες, νιώθουν βαθειά ότι όταν «διδάσκουν» βρίσκονται στο στοιχείο τους – και έτσι νιώθουν και οι άνθρωποι που τους ακούν. Οι άνθρωποι που έρχονται σε επαφή μαζί τους, νιώθουν θαυμασμό προς αυτούς, με όλα τα παρελκόμενά του…

Λέγεται ότι ο θαυμασμός τορπιλίζει την ταπεινοφροσύνη που έχει (ή, οφείλει να έχει) ένας άνθρωπος έναντι των συνανθρώπων του αλλά και του χαρίσματος που του δόθηκε. Η ταπεινοφροσύνη (είναι αγαθό εν ανεπαρκεία γενικώς, και) συνίσταται αφενός στην επίγνωση ότι όλοι - μα όλοι - κατέχουμε μέρος της Αλήθειας, κανείς - μα κανείς - δεν την κατέχει ολόκληρη, και αφετέρου στο ότι όλοι - μα όλοι μας - έχουμε χαρίσματα ίσης αξίας – κανείς δεν υπερέχει των άλλων έχοντας τα τάδε ή το δείνα χάρισμα. Η τορπίλη όμως είναι όπλο ύπουλο, δεν το βλέπεις, προσβάλλει τα ύφαλα του σκάφους, και αν δεν το προλάβεις έγκαιρα, το σκάφος χάνεται, βουλιάζει. Και άντε μετά να το σώσεις, εάν σώζεται, και να το επισκευάσεις, εάν επισκευάζεται! Ενας με το χάρισμα του δάσκαλου τορπιλίζεται από πολλές μεριές, και από όλους ενδεχομένως τους ανθρώπους που αγγίζει με το λόγο του. Ο θαυμασμός είναι εθιστικός σαν ζάχαρη, και το βούλιαγμα γλυκό και απολαυστικό: σε άλλον μπορεί να σημαίνει χρήματα, σε άλλον δόξα, σε άλλον σεξ, σε άλλον πολιτική ή άλλη επιρροή (ανάλογα με τις «αδυναμίες» ή τις ροπές του καθενός) – μεμονωμένα, σε συνδυασμούς, ή όλα μαζί. Όταν κάπου κάποτε ξεγλιστρίσει στον αυτοθαυμασμό και ενδώσει στην τορπίλη, αρχίζει να υπηρετεί το εγώ του και όχι αποκλειστικά την κοινότητα ή το κομμάτι της αλήθειας που του χαρίστηκε. Ο «δάσκαλος» αποκτά ύφος (ταπεινό, συνήθως, γιατί ξέρει να «παίζει» το θέμα της μάσκας) και στόμφο (που άλλοτε ακούγεται αλλά συνήθως όχι από τα αυτιά των θαυμαστών και θαυμαστριών του). Αποκτά διαστάσεις λιγάκι μυθικές στα μάτια των «μαθητών» του με τη σιωπή του, και τρέφει τον θαυμασμό τους στο πρόσωπό του με «προσωπικές χάρες», «μυστικές αποκαλύψεις», και παραποιώντας (ένα τόσο δα!) την Αλήθεια για να χαϊδέψει τα αυτιά τους. Η, πάλι, τρέφει το θαυμασμό τους με την υπερβολική του αυστηρότητα, μια που  η αυστηρότητα επίσης προσδίδει κύρος…

Με τον ίδιο μηχανισμό, το χάρισμα της διοίκησης γίνεται αυταρχισμός, το χάρισμα της γενναιοδωρίας γίνεται ιδιοτέλεια, το χάρισμα του θεραπευτή γίνεται μαγγανεία, το χάρισμα του αγωνιστή γίνεται επιθετικότητα, κτλ. Όταν υπηρετείται το εγώ, το χάρισμα μεταμορφώνεται σε ελάττωμα, μια που αναπόφευκτα οδηγεί στην αυτοπροβολή και την άσκηση εξουσίας. Ετσι το χάρισμα γίνεται «σκιά» (όπως το λέει ο Γιούνγκ, ή “rebel quality” όπως το λέει ο Manuel Schoch). Το σκίαστρο του εγώ μπαίνει ανάμεσα στο φως του χαρίσματος και στην προσωπικότητά μας.

Τα χάρισμα όμως παραμένει: μας δόθηκε, μας χαρίστηκε ως εργαλείο, για να πορευόμαστε σε όλο το βίο μας, βρίσκεται εκεί είτε το χρησιμοποιούμε είτε το κακοποιούμε είτε το αποποιούμαστε. Η χρήση που του κάνουμε είναι ανάλογη του «ηθικού μας αναστήματος». Είναι ανάλογη των συνθηκών, της μέχρι τώρα πολιτείας και προσωπικών μας αγώνων, είναι ανάλογη των προσωπικών μας επιδιώξεων κάθε φορά, του αν και πόσο είμαστε απαλλαγμένοι από την ανάγκη της αναγνώρισης…

Αλλά στη φύση, στο σύμπαν ολόκληρο ισχύει ο Νόμος της Ισορροπίας (κάποιοι τον λένε και κάρμα, και νόμο της ανταποδόσεως, «θεία δίκη», κτλ). Όπου υπάρχει μία βλάβη, δηλαδή μία ανισορροπία του συστήματος, οφείλει να αποκαθίσταται – έχουμε δει τη φύση να αποκαθιστά τις βλάβες που της επιφέρει ο άνθρωπος, για παράδειγμα. Είναι ευλογία όταν αυτό γίνεται άμεσα αλλά δεν είναι πάντα έτσι, γιατί οι θεραπείες θέλουν τον δικό τους χρόνο και τόπο, πράγματα που συνήθως υπερβαίνουν την κατανόησή μας. Με τον τρόπο αυτό, το χάρισμα γίνεται αφορμή για σπουδαία μαθήματα ζωής (σε αυτήν, στην επόμενη, ή στην μεθεπόμενη, κανείς δεν ξέρει πότε και πώς!)

Το χάρισμα είναι η επαφή μας με το Πνεύμα. Οσο σχετιζόμαστε μαζί του, όσο το καλλιεργούμε για χάρη της κοινότητας, τόσο αυτό μας τρέφει, τόσο μας συντηρεί (σε κάθε επίπεδο). Είναι μία δόνηση ισχυρή, ισχυρότερη από το οποιοδήποτε πρόβλημα θα αντιμετωπίσουμε ποτέ στον γήινο βίο μας, και γι αυτό λένε συχνά «είμαστε πιο δυνατοί από τα προβλήματά μας»: όταν έχουμε επαφή με τα χαρίσματά μας και τα βάζουμε σε δράση και λειτουργία, τα προβλήματά μας αποκτούν την αληθινή τους απόλυτα διαχειρίσιμη διάσταση…

Το Ταξίδι του Ηρωα

Σύμφωνα με τον Joseph Campbell, όλες οι ιστορίες (παραδοσιακά παραμύθια, μύθοι, έπη, κτλ) της ανθρωπότητας μπορούν να συνοψιστούν σε μία, μία μοναδική και ολοκληρωμένη ιστορία, την οποία ονομάζει «μονομυθία».

Είναι η ιστορία του Ηρωα. Του ήρωα των παραμυθιών, του ήρωα μέσα μας (της ψυχής μας), του ήρωα που είναι η ίδια η ανθρωπότητα ίσως (εάν τη σκεφτούμε ως έναν Ανθρωπο). Επειδή αγαπώ πολύ την ιστορία του Αρχοντα των Δαχτυλιδιών του Τόλκιεν, οι βασικές μου αναφορές σε παραδείγματα θα είναι από εκεί.

Και ξεκινά ως εξής: ο Ήρωας ξεκινά ως «αθώος», και παίρνει ένα Κάλεσμα, ένα παράξενο κάλεσμα για την Περιπέτεια. Πρόκειται για ένα μεγάλο ξεβόλεμα, και συνήθως διστάζει να το ακολουθήσει. Πρέπει να αφήσει πίσω του το σπίτι, την οικογένεια, τη χώρα του, και να προχωρήσει προς κάτι το Αγνωστο. Ο Φρόντο, για παράδειγμα, πήρε το κάλεσμα να φύγει από τη γη του, όχι με χαρά ούτε με προθυμία, και άργησε μέχρι ‘τελευταία στιγμή’ να αναχωρήσει. (Υπάρχουν και αυτοί που αρνούνται το κάλεσμα, ή δυνάμεις απρόβλεπτες δεν τους αφήνουν να το ακολουθήσουν, όπως η ‘ωραία κοιμωμένη’. Και τότε συμβαίνουν διάφορα δεινά, και η ζωή γίνεται αφόρητη, ο ήρωας παλινδρομεί και παραμένει «αδαής»,  ή σταματά τελείως η εξέλιξη μέχρι…)

Τον Δρόμο, τον ξεκινάει μόνος του. Νιώθει «ορφανός», μέσα στο δάσος (ή στα πέλαγα, όπως συνέβη με τον Οδυσσέα), και αβοήθητος. (Εάν μείνει στη θέση αυτή, και κολλήσει, θα αποκτήσει τη νοοτροπία του θύματος «πωπω τι μου έτυχε, δεν θα τα καταφέρω ποτέ»).

Μεγάλες δυνάμεις τον καταδιώκουν ή καραδοκούν να τον αφανίσουν: δράκοι, τέρατα, δοκιμασίες, πόλεμοι, θεοί ολάκεροι. Χρειάζεται να πολεμήσει, γίνεται Αγωνιστής. Πολεμώντας τα τέρατα τα έξω διαπιστώνει ότι τα μεγαλύτερα τέρατα τα κουβαλάει μέσα του, και αυτά είναι τα πιο δύσκολα να κατατροπωθούν. (Εάν κολλήσει σε αυτό το στάδιο, θα αρχίσει να βλέπει εχθρούς παντού και θα γίνει παρανοϊκός εριστικός και επιθετικός… )

Η βοήθεια έρχεται από απρόσμενες μεριές. Ενας ερημίτης, μία παράξενη γριά σε κάποιο σταυροδρόμι, κάποιο όν ανοίκειο που δεν είναι «του κόσμου τούτου». Στο πανδοχείο του Μπρή, ο Φρόντο εντοπίζεται και εντοπίζει μία παράξενη και λίγο απειλητική φιγούρα, την οποία καλείται να εμπιστευτεί προκειμένου να συνεχίσει. Μαθαίνει ότι τίποτα δεν είναι «όπως φαίνεται», μια που στο τέλος της περιπέτειας η παράξενη και απειλητική φιγούρα αποδεικνύεται ότι είναι ο βασιλιάς που θα φέρει την τελική ειρήνη. Ο Ηρωας αποκτά συντρόφους στο ταξίδι, συνάπτει σχέσεις με ομοϊδεάτες, δοκιμάζεται στην εμπιστοσύνη, στη διορατικότητα, στην αφοσίωση στο στόχο. Πέφτει και ξανασηκώνεται. Σιγά-σιγά χτίζει την εσωτερική του σοφία και αντοχή (εάν κολλήσει στο στάδιο αυτό θα προσκολληθεί σε σχέσεις με συντρόφους, ιδέες, ή αντικείμενα, όπως ακριβώς ο Μπόρομιρ και το Γκόλουμ).

Προκειμένου να περάσει την τελική του δοκιμασία και να αξιωθεί τη Μύηση, όμως, καλείται να θυσιάσει – να απαρνηθεί κάτι που είχε ως τώρα μεγάλη αξία για αυτόν (μια ιδέα, ένα αντικείμενο, μία σχέση, την εικόνα του εαυτού του, τη ζωή του την ίδια) στο βωμό της εξέλιξής του. Είναι η φάση της κάθαρσης, που κάποιες φορές συνοδεύεται με την κάθοδο στον Αδη. Ο Φρόντο θυσιάζει το δαχτυλίδι (που είχε φτάσει να τον κυβερνάει και να γεννάει μέσα του την εμμονή  της ιδιοκτησίας), ο Γκάνταλφ  θυσιάζει τη ζωή του παλεύοντας με τον αρχέγονο δαίμονα της φωτιάς (το Μπάλρογκ), ο Οδυσσέας την καλοπέρασή του στο νησί της Καλυψούς. (Εάν κολλήσει στην απάρνηση και στη θυσία, ο ήρωάς μας θα μείνει στη νοοτροπία του «μάρτυρα»…)

Η Μύηση συχνά περιλαμβάνει τον Ιερό Γάμο, ή, όπως το λέει ο Κάμπελ, τη ‘συνάντηση με τη Θεά’, και την «επιστροφή στον Πατέρα». Φαίνεται σαν να αποτελεί το απόγειο της εμπειρίας του ταξιδιού του Ηρωα. Εγινε κύριος του εαυτού του, σοφός. Είναι κύριος των ενεργειών, μπορεί να χορεύει μαζί τους, ξέρει πότε να υπακούσει για να τον υπακούσουν. Εγινε ο Μάγος. Μα το ταξίδι δεν τελειώνει εδώ. Ο Μάγος δεν υπάρχει πια για τον εαυτό του – τα δώρα που έλαβε, τις ικανότητες τις γνώσεις και τις νέες δεξιότητες που απέκτησε από το προσωπικό του ταξίδι, πρέπει με τη σειρά του να τα δώσει στην κοινότητα, να τα μοιραστεί για το κοινό καλό, να υπηρετήσει (Τα 4 Χόμπιτ, με νέες δυνάμεις και δεξιότητες πλέον μετά από όλες τις περιπέτειές τους, ξαναγυρνούν στο Shire για να επαναφέρουν την τάξη και την ανθρωπιά στη διακυβέρνηση του τόπου τους). Είναι πια χρήσιμος, αλλά και αποδεκτός και σεβαστός. Και πάντα έτοιμος να αφήσει πίσω τις γνώσεις του, να ξαναγίνει «αθώος», και να αρχίσει εκ νέου το επόμενο ηρωικό ταξίδι, να ξανακατέβει στον Αδη, να πάρει την επόμενη Μύηση… (Ο κίνδυνος εδώ είναι να κολλήσει στις δάφνες και στη δόξα, να γίνει αλαζών, και να χρησιμοποιήσει τα δώρα που έλαβε για ίδιον όφελος – για περαιτέρω δόξα, για υλικό ή προσωπικό κέρδος. Γίνεται χειριστικός, αρχίζει να χειραγωγεί, να διαστρέφει τα μαθήματα που έλαβε στο ταξίδι του προκειμένου να γοητεύσει… Και περνάει από την «άλλη όχθη», γινόμενος μαύρος μάγος, γητευτής, μαγγανευτής. Όπως ακριβώς ο Σάρουμαν, στον «Αρχοντα των Δαχτυλιδιών»)

Ολες οι ιστορίες, οι μύθοι, όλα τα παραδοσιακά και μυητικά αφηγήματα της ανθρωπότητας έχουν σαν βάση ή αποτελούν τμήματα αυτής της μονομυθίας. Ακόμα και οι βίοι των Μεγάλων Δασκάλων μπορούν να ειδωθούν υπό αυτό το πρίσμα. Τα όνειρα που βλέπουμε σε κρίσιμες φάσεις της ζωής μας επίσης μπορούν να ειδωθούν (ίσως και να ερμηνευτούν) βάσει αυτού του μοντέλου. Η μονομυθία, έτσι όπως περιγράφεται στη μελέτη «Ο Ηρωας με τα Χίλια Πρόσωπα» του Joseph Campbell, έχει πολλές λεπτομέρειες τις οποίες δεν παρέθεσα εδώ (θα ήταν αδύνατον), και πολλά πολλά παραδείγματα από παραδόσεις όλης της γης, που βοηθούν στην κατανόηση. Είναι ένας σημαντικός τρόπος να δει κάποιος την ιστορία της ζωής του, που μπορεί να είναι ένα ταξίδι αλλά και πολλά μέσα σε ένα. 

Η ζωή λειτουργεί με φράκταλ, με κύκλους που ανοίγουν και κλείνουν και γίνονται σπείρες ξανανοίγοντας σε νέα παράλληλα επίπεδα, και κάθε φάση της μπορεί να ειδωθεί ως μία αντανάκλαση του μεγάλου ταξιδιού του Ηρωα.

Μαθήματα από την Αυστραλία

Είχα πρόσφατα την ευκαιρία να παρακολουθήσω ξανά ένα σεμινάριο Dragon Dreaming, που είναι μία ολιστική μέθοδος διαχείρισης συλλογικών εγχειρημάτων εμπνευσμένη από την κουλτούρα των Αβορίγινων της Αυστραλίας. Πέρα από τη μεθοδολογία αυτή καθαυτή, θαύμασα και προβληματίστηκα με το βάθος κάποιων εθίμων, μύθων, και δοξασιών τους. Πρόκειται για μία παλιά (και άρα ώριμη πνευματικά) κουλτούρα/πολιτισμό με πολιτιστικές μνήμες (σε τραγούδια, ιστορίες, έθιμα) που πάνε πίσω τουλάχιστον 50 χιλιάδες χρόνια.

Μία πολύ βασική έννοια όλων των Αβορίγινων "'φυλών" (στην πραγματικότητα λέγεται οτι είναι ομάδες, όχι φυλές) είναι ο Ονειροχρόνος (Dreamtime). Δεν πρόκειται μόνο για μία "περιοχή" του χρόνου, αλλά και για έναν χώρο, ή τόπο. Εκεί πάμε όταν κοιμόμαστε, εκεί πάμε όταν πεθαίνουμε, εκεί ζούμε παράλληλα με τη ζωή μας "εδώ". Αυτό το αέναο παρόν ("everywhen") όπου αυτό που ονομάζουμε παρόν παρελθόν και μέλλον συνυπάρχουν και είναι όλα ένα, αντικατοπτρίζεται και στη γλώσσα τους, η οποία δεν έχει χρόνους όπως τους αντιλαμβανόμαστε εμείς. Στα όνειρά μας συχνά συνυπάρχουν τόποι του παρελθόντος μας με ανθρώπους που θα συναντήσουμε στο μέλλον...

Τα όνειρα, το ονειρεύεσθαι, έχουν μεγάλη σημασία για αυτούς. Στη δική μας κυρίαρχη δυτική κουλτούρα το όνειρο είναι κάτι προσωπικό και υποκειμενικό - και ο γραμμικός χρόνος (παρελθόν-παρόν-μέλλον) είναι κάτι το συλλογικό και αντικειμενικό. Για τους Αβορίγινες ισχύει το αντίθετο. Ο γραμμικός χρόνος θεωρείται υποκειμενική και προσωπική διάσταση (γιατί ο καθένας μας τον βιώνει διαφορετικά, δηλαδή -απλοϊκά - αλλιώς βιώνουμε μία ώρα αναμονής για χειρουργείο και άλλιώς μία ώρα πικνικ στην ανοιξιάτικη εξοχή). Τα όνειρα και ο ονειροχρόνος είναι συλλογικά: συναντιόμαστε στους τόπους των ονείρων είτε το θυμόμαστε μετά είτε όχι, εκεί βιώνουμε τα κοινά συλλογικά αφηγήματα της φυλής ή της οικογένειάς μας (κάτι σαν το "συλλογικό ασυνείδητο" κατά  Γιούνγκ). Νομίζουμε οτι ονειρευόμαστε σαν άτομα, αλλά στην πραγματικότητα, πιστεύουν, οτι είμαστε εμείς το όνειρο κάποιου όντος ή κάποιας δύναμης μεγαλύτερης από εμάς. 

Ο άνθρωπος, λέει, ξεκινά να ζει όταν ξεκινά να ονειρεύεται. Μα πότε ξεκινά να ονειρεύεται;

Οι Αβορίγινες παραδοσιακά τρώνε έναν καρπό που έχει αντισυλληπτικές ιδιότητες. Οταν μία γυναίκα θέλει να τεκνοποιήσει, σταματά να τρώει τον καρπό αυτό, και πάει να ονειρευτεί πλάι σε κάποιους βράχους ειδικούς, τους "βράχους των ψυχών" ή των παιδιών. Εκεί βρίσκει στο όνειρό της την ψυχή του παιδιού που θέλει να γεννηθεί μέσω αυτής, και συνάπτουν μία συμφωνία. Μετά γυρνάει πίσω στο "χωριό" (προσωρινό καταυλισμό της ομάδας) και συνευρίσκεται με το σύζυγό της. Οταν πρωτονιώσει το παιδί της να κουνιέται στην κοιλιά της λέει "το παιδί μου έχει ψυχή, άρχισε να ονειρεύεται". Το σημείο που στέκεται την ώρα εκείνη η μητέρα είναι η πατρίδα της ψυχής του παιδιού, στην οποία και θα γυρίσει όταν πεθάνει. Τα παιδιά που έρχονται σε αυτόν τον πολιτισμό λοιπόν, είναι συνειδητά και επιθυμητά, και όχι καρποί τυχαίας συνεύρεσης. Δεν είναι ίσως τυχαίο που κάποιοι από τους πρώτους δυτικούς ανθρωπολόγους που μελέτησαν τους Αβορίγινες έγραψαν οτι δεν είχαν συναντήσει ποτέ τόσο ευτυχισμένα παιδιά όσο τα δικά τους.

Το σημείο όπου η συλλογική εμπειρία του ονειροχρόνου τέμνεται με την ατομική εμπειρία του γραμμικού χρόνου είναι οι συνειδητές μας αναμνήσεις, τα ορόσημα της ζωής μας (της ατομικής μας πορείας μέσα στο χώρο και στο χρόνο). Μία σειρά από τέτοιες εμπειρίες (αναμνήσεις/ορόσημα) φτιάχνει μία Τραγουδογραμμή (songline). Μπορεί να είναι η ιστορία της ζωής μας, ή ο προφορικός "χάρτης" μίας πορείας στην έρημο, μπορεί να είναι η αφήγηση για γεγονότα που συνέβησαν 15 χιλιάδες χρόνια πριν (εδώ ας σκεφτούμε οτι το "έπος του Γκιλγκαμές" γράφτηκε πριν 4,5 χιλιάδες χρόνια σε σφηνοειδή γραφή, και θεωρείται το παλαιότερο αφήγημα "στην ιστορία της ανθρωπότητας"!). Το τραγούδι παίζει μεγάλο ρόλο στις αφηγήσεις για τη δημιουργία του κόσμου, επίσης. Ενας μύθος λέει οτι οι δημιουργοί του κόσμου, το μεγάλο καγκουρώ και το μεγάλο κοσμικό φίδι, τραγουδώντας δημιούργησαν τα δέντρα, τα νερά, τους λόφους, τα πουλιά, τα πάντα. Και έτσι δημιουργήθηκαν οι πρώτες τραγουδογραμμές.

Μία άλλη κυρίαρχη ιδέα στη ζωή των Αβορίγινων ανά τις χιλιετίες είναι η έννοια της φωτιάς ως εστίας συνάντησης των ανθρώπων (karlup είναι η φωτιά-εστία και karlupgur ο άνθρωπος που κάθεται σε κύκλο μαζί με άλλους γύρω από τη φωτιά). Οι συνάξεις γύρω από τη φωτιά όπου οι άνθρωποι μοιράζονται τα όνειρά τους, τα σχέδιά τους, τα κατορθώματά τους, και εορτάζουν μαζί είναι ίσως η πιο αρχαία πρακτική της ανθρωπότητας. Το παραπάνω σχέδιο συμβολίζει ακριβώς αυτό, και βρίσκεται κρυμμένο σε όλη την Τέχνη της κουλτούρας αυτής. 

Ο άνθρωπος είναι όν κοινωνικό, ζει σε κοινότητες, και... παίζει παιχνίδια! Οι πολιτισμοί χτίζονται με τα παιχνίδια που παίζονται ανάμεσα στους ανθρώπους - ο άνθρωπος είναι φύσει παιχνιδιάρης, λένε οι επιστήμονες. Στην κουλτούρα μας τα παιχνίδια (όλων των ειδών, και οι κοινωνικοπολιτικές σχέσεις ακόμα) έχουν νικητές και νικημένους, "παίζουμε για να νικήσουμε". Στις ανελέητες συνθήκες της ερήμου της Αυστραλίας, όπου το κλίμα είναι τόσο ασταθές που δεν δημιουργήθηκαν μόνιμοι οικισμοί ή γεωργία, ο χαμένος απλά πεθαίνει. Κι επειδή στις κοινότητες αυτές δεν περίσσευε ποτέ κανείς (δεν υπήρχαν κάν ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες!) τα παιχνίδια και οι κοινωνικές σχέσεις δεν είχαν ποτέ νικητες και νικημένους. Δύσκολο για μας να το διανοηθούμε κάν αυτό, γιατί 6+χιλιάδες χρόνια τώρα εκπαιδευόμαστε με τη νοοτροπία του "κερδίζω-χάνω"! Και βλέπουμε καθημερινά τις επιπτώσεις της νοοτροπίας μας αυτής στην κοινωνία, στην ψυχολογία, στην ίδια τη Γη...

Μία λέξη που κράτησα επίσης από το σεμινάριο ήταν το pinakarri. Κυριολεκτικά σημαίνει "ψηλά τ' αυτιά", και αναφέρεται στη στιγμή εκείνη που ένα καγκουρώ αφουγκράζεται γύρω του πολύ προσεκτικά. Μεταφορικά σημαίνει την απόλυτη παρουσία της συνειδητότητας στο τώρα, τη βαθειά ακρόαση μέσα μου και γύρω μου, την έντονη προσοχή. Τα  πλάσματα της ερήμου, τα άγρια πλάσματα (άνθρωποι και άλλα είδη), οφείλουν να έχουν οξυμένη παρατηρητικότητα, κυρίως για λόγους επιβίωσης, τόσο του ατόμου όσο και της ομάδας τους. Τι θα γινόταν άραγε μέσα μας και στην κοινωνία μας ολόκληρη εάν εξασκούσαμε την παρατηρητικότητά μας;

Ακούγοντας αυτές - και άλλες - ιστορίες σχετικά με την κοσμοθεωρία και τη νοοτροπία των ιθαγενών της Αυστραλίας, αναλογίστηκα πόσα έχουμε εμείς σαν κοινωνία να μάθουμε από αυτούς "τους άγριους της ερήμου". Στη Δύση η νοοτροπία τους μας έρχεται μέσω της μεθοδολογίας του Dragon Dreaming, για την οποία θα γράψω περισσότερα σε άλλη ανάρτηση. Εδώ κρατώ ως μαθήματα ζωής το συλλογικό όνειρο, το χρόνο χωρίς τέλος κι αρχή, το τραγούδι, το σεβασμό στη ζωή.

"Τα πάντα άνθρωποι, ζωά, γη, νερά, πράγματα, είναι προσωρινοί κόμβοι σε μία διαδικασία ροής" (Απόφθεγμα των Αβορίγινων)

Καλή Φώτιση

Μιλάμε πολύ συχνά σε κάποιους κύκλους για "φώτιση" και "φωτισμένους". Οι φωτισμένοι, σε εμάς τους κοινούς θνητούς, φαντάζουν κάτι όντα φανταστικά, υπερφυσικά: στο νου μας έρχονται σεβάσμιοι γέροντες, ενίοτε αποστεωμένοι και με ράσα, ή πάλι μάγοι, θαυματοποιοί, με υπερφυσικές δυνάμεις κτλ. Και φυσικά οι θεολόγοι έχουν τους δικούς τους ορισμούς και παραδείγματα, βάσει των δικών τους δεδομένων.

Εγώ δεν ξέρω τι είναι "η φώτιση", και δεν ξέρω εάν έχω γνωρίσει κάποιον "φωτισμένο" που να πληροί τα κλασσικά κριτήρια. Καθημερινά βλέπω ανθρώπους και ακούω τις ιστορίες τους και το πώς διαχειρίζονται τις προκλήσεις της ζωής τους και τα συναισθήματά τους, και προσπαθώ να προσθέσω κανα-δυό βοτσαλάκια προς την "σωστή" κατεύθυνση, διευκολύνοντας, με τη βοήθεια των ανθοϊαμάτων, τον εσωτερικό διάλογο και την επίγνωση του καθενός.

Δεν υπάρχει άνθρωπος χωρίς δύσκολα συναισθήματα, χωρίς μαύρες σκέψεις, χωρίς τρομακτικές παρορμήσεις. Ακόμα και οι πιο χαρούμενα σκληροπυρηνικοί οπαδοί της "θετικής σκέψης" έχουν σκοτάδια και σκιές μες στην προσωπικότητά τους, ακόμα και οι πλέον αλτρουιστές, ακόμα και οι "μυημένοι  στα μυστήρια", ακόμα και οι "καλύτεροι" χριστιανοί. Η ζήλεια, ο θυμός, η υστεροβουλία, η αλαζονεία, η πίκρα, η εκδικητικότητα,  η βία, το μίσος και η μοχθηρία ενυπάρχουν στον καθέναν μας, και είναι έτοιμα να βγούν κάτω από ακραίες (ή και πιο καθημερινές) συνθήκες. Δεν εξετάζω εάν είναι "έμφυτα" ή "επίκτητα", κάν. Απλά υπάρχουν, είναι ανθρώπινα. Ελλοχεύουν πίσω από τους διαλογισμούς και τα χαμόγελα και τα "αγάπη και φως"...

Και τι τα κάνουμε, όλα αυτά; Ιδού η απορία.

Εχω περάσει κι εγώ από σχολές "θετικής σκέψης", "κυρίαρχίας επί του εαυτού" κτλ. Αλλοι σου λένε να λες "άκυρο άκυρο" άμα σου έρχεται καμιά αρνητική σκέψη, άλλοι σου λένε να προσευχηθείς, άλλοι σου δίνουν διάφορες ασκήσεις και τεχνικές, διαλογισμούς, οραματισμούς, απ' όλα έχει ο μπαξές. Στις σχολές αυτές σπάνια συνάντησα ανθρώπους που να παραδέχονταν ανοιχτά οτι μέσα τους μπορεί να κουφόβραζαν η ζήλεια ή ο θυμός. Ειδικά οι "δάσκαλοι", ήταν όλο αγάπη και σοφία, υπομονή, ευγένεια, καλωσύνη και καρτερία! Ολοι ζούσαν μέσα στους ευσεβείς τους πόθους (με άλλα λόγια στη φαντασία τους). "Φωτισμένοι". Χμ.

Σε κοντινότερο πλάνο, η εικόνα άλλαζε. Ο 'σοφός ηγέτης' αποκαλυπτόταν χειριστικός και αυταρχικός νάρκισσος, και ο δάσκαλος του διαλογισμού αποκαλυπτόταν ζηλόφθονος και θυμωσιάρης ή ψεύτης και αλαζών. Ο 'φεμινιστής' αποκαλυπτόταν πιο πατριαρχικός και από τον νταή της γειτονιάς. Παράλληλα, έβλεπα ανθρώπους που δεν είχαν αξιώσεις μεταφυσικού περιεχομένου, ούτε ξέρανε από θετικές σκέψεις και τα τοιαύτα, και έρχονταν σε μένα ή σε συναδέλφους για τα όποια ζόρια τους. Απλά, ήσυχα, χωρίς τεχνικές διαλογισμού και αστρικών περιπλανήσεων, με  την απλή αγαπητική παρατήρηση του εαυτού, ξυπνούσε εντός τους η επίγνωση των μοτίβων της συμπεριφοράς τους, και έβλεπαν.

Για να δεις κάτι, χρειάζεται φως. Για να δεις στα τρίσβαθα της ψυχής σου, τις αιτίες των αιτίων των συμπεριφορών σου, χρειάζεται να ρίξεις έναν προβολέα φωτός. Μπορεί αυτά που θα δεις να μην είναι όλα "όμορφα", αλλά υπάρχουν. Είναι εκεί. Είναι δικά σου. Κάποιοι λένε "αγκάλιασέ τα, αγάπησέ τα". Κάποιοι λένε "κρύβουν τραύμα", κι έχουν δίκιο. Υπάρχουν θαυμάσιες μεθοδολογίες τραυματοθεραπείας σήμερα, για όποιον θέλει και τολμά. Οπως και να 'χει, τα σκοτάδια θέλουν φως!

Το φως καταργεί το σκοτάδι, και κάνει ορατά τα πάντα. Βλέπουμε καθαρά τι γίνεται εντός μας, και με την αγάπη που προσφέρει μια καλή θεραπεία γινόμαστε όλο και πιο συναισθηματικά ειλικρινείς. Δεν αρνιόμαστε τα δύσκολα και τα 'σκοτεινά', τα "αρνητικά", τα μη-αποδεκτά. Βλέποντας καθαρότερα έχουμε βαθύτερη επίγνωση των κινήτρων μας, και έχοντας επίγνωση των δικών μας κινήτρων μπορούμε να καταλάβουμε (και ίσως ευκολότερα να συγχωρήσουμε) τους γύρω μας. Οσο αποδεχόμαστε το οτι υπάρχει εντός μας δυσκολία και 'ανεπίτρεπτα' συναισθήματα και παρορμήσεις, τόσο λιγότερο είμαστε υποχείριά τους. Ο,τι δεν βλέπουμε μπορεί και μας ορίζει από τα σκοτάδια που βρίσκεται κρυμμένο. Οταν το βλέπουμε και αποδεχόμαστε την ύπαρξή του, μπορούμε ευκολότερα να το διαχειριστούμε.

Ισως τελικά αυτό να είναι και η περίφημη φώτιση. Ο φωτισμός των εντός μας σκοταδιών, των εντός μας αβύσσων. Ισως οι φωτισμένοι να μην είναι απαραίτητα οι "Γέροντες" των μοναστηριών και οι δάσκαλοι του διαλογισμού και των σχολών, αλλά εκείνοι που έχουν φωτίσει με τη ματιά τους τα εσωτερικά τους σκοτάδια. Ισως οι φωτισμένοι να μην είναι οι μάγοι και οι θαυματοποιοί, αλλά αυτοί που έχουν αληθινή επίγνωση της ανθρώπινης αδυναμίας τους, της ροπής τους προς την άλφα ή βήτα ανεπίτρεπτη συμπεριφορά.

Ισως η φώτιση να είναι μια πιο απλή, καθημερινή και αφανής υπόθεση απ' ό,τι μας έχουν μάθει να πιστεύουμε.

"Δεν υπάρχει φώτιση έξω από την καθημερινότητα"  Thich Nhat Hanh

Wesak, η Πανσέληνος του Μάη

Κάθε χρόνο, η Πανσέληνος του Ταύρου, που είναι στην πραγματικότητα πανσέληνος στον Σκορπιό, και πέφτει Μάη, είναι μια Μεγάλη Νύχτα. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη γιορτή των Βουδιστών, το Βεσάκ, που γιορτάζουν τη Γέννηση, τη Φώτιση, και το Πέρασμα (θάνατο, κοίμηση) του Βούδα. Στην Ανατολή γιορτάζεται με άνθη και κεριά πλάι σε νερό, με "παρελάσεις" από ανθοστόλιστες βάρκες, προσευχές, τελετουργικό πλύσιμο του αγάλματος του Βούδα, σημαιάκια ειδικά, κτλ. Είναι η πανσέληνος του "καθαρμού". Τα άνθη, τα κεριά, και το νερό συμβολίζουν το εφήμερο των πραγμάτων και της ζωής στη γη, και γι αυτό χρησιμοποιούνται ειδικά για τον εορτασμό αυτό.

Υπάρχει μία παράδοση που λέει οτι στην πραγματικότητα τη νύχτα αυτή, κάθε χρόνο ανελλιπώς, σε κάποια μυστική κοιλάδα των Ιμαλαϊων "κατεβαίνουν" και συναντιούνται ο Βούδας, ο Χριστός, και ο Μαϊτρέγια (οι 3 Μεγάλοι Δάσκαλοι και Προστάτες της ανθρωπότητας), και συνομιλούν, διαβουλεύονται για την τύχη της ανθρωπότητας της Γης, και την ευλογούν. Γι αυτό λέγεται οτι ίσως είναι η μοναδική γιορτή της ανθρωπότητας που γιορτάζει όχι κάποια επέτειο αλλά ένα τρέχον γεγονός, μια ετήσια ζωντανή συνάντηση του Ουρανού και της Γης.

Επίσης λέγεται οτι οι προσευχές που εκφέρονται ετούτη τη Μεγάλη Νύχτα ενώνονται με τις ευλογίες των τριών Δασκάλων και διατρέχουν τη Γη με ευεργετικές δονήσεις. (Ο καλοπροαίρετος σκεπτικιστής θα πει "μα τότε γιατί υπάρχει τόσος πόνος και κακό ανάμεσα στους ανθρώπους, αν κάθε χρόνο αυτά τα τρία Φωτεινά Πνεύματα ευλογούν τη Γη, και μαζί τους τόσοι και τόσοι άνθρωποι;" Η μοναδική απάντηση που δίνεται εδώ είναι οτι οι άνθρωποι γεννιούνται ελεύθεροι να σκεφτούν και να πράξουν τόσο το καλό όσο και το κακό, και μέσα από τις επιλογές αυτές τελικά εκπαιδεύονται...) Λέγεται επιπλέον οτι η νύχτα αυτή προσφέρεται για μεγάλες αλλαγές ζωής: για την απαλλαγή και το "κάψιμο" του παλαιού μας εαυτού (συνηθειών, νοοτροπιών, ελαττωμάτων, κτλ) προκειμένου να γίνουμε καλύτεροι, δηλαδή καθαρότερα κανάλια (ή σκεύη) για το Θέλημα του Θεού. Είναι η νύχτα που αφιερωνόμαστε (ή/και ανανεώνουμε την αφιέρωσή μας), λένε, στην εργασία του να δημιουργηθεί ο Παράδεισος επί της Γης (η πραγματοποίηση του "τα Ανω ως και τοις Κάτω", ή, επί το χριστιανικότερο "ως εν Ουρανώ και επί της Γης"). Η συμμετοχή στον εορτασμό αυτό μας συντονίζει, μας εναρμονίζει με την αόρατη Ιεραρχία των Βοηθών και Οδηγών (που κατά καιρούς ενσαρκώνονται ως άνθρωποι και ζουν ανάμεσά μας, είτε ως "επώνυμοι Δάσκαλοι", όπως ο Πλάτων, ο Βούδας, ο Κρίσνα, ο Λάο Τσε, ο Ιησούς κτλ , είτε ως 'απλοί άνθρωποι του Καλού', ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε εποχής και το ρόλο που καλούνται να αναλάβουν). Ως κύριο έργο της αόρατης/ουράνιας Ιεραρχίας είναι η επικράτηση της Αγάπης και της Αλήθειας ανάμεσα στους ανθρώπους.

Φέτος η πανσέληνος αυτή, σύμφωνα με τους αστρολόγους, πέφτει στην 27η μοίρα του Σκορπιού, που ονομάζεται και "θρόνος του Ουρανού" - τόπος, δηλαδή, όπου ο πλανήτης Ουρανός μπορεί πληρέστερα να εκδιπλώσει τη φύση του: την επανάσταση, τις ρηξικέλευθες και ριζοσπαστικές αποφάσεις, τις μεγάλες αλλαγές. Ακούγεται τρομακτικό αλλά είναι και ανακουφιστικό, μέσα στα όσα δύσκολα και βάρβαρα συμβαίνουν σήμερα στη Γη, το να βλέπουμε πως τόσοι πολλοί παράγοντες συγκλίνουν προς την κατεύθυνση της αλλαγής. Είναι ωραίο να ενώνονται οι Δυνάμεις του Καλού κι εμείς μαζί τους.

Συχνά πριν από τέτοια γεγονότα, όπως η πανσέληνος Βεσάκ, παρατηρείται το φαινόμενο ευαίσθητοι άνθρωποι να "ταλαιπωρούνται": να συμβαίνουν γεγονότα στην προσωπική ζωή τους που να ανατρέπουν ισορροπίες, να τίθεται σε κρίση η ταυτότητά τους, να βιώνουν ακραίες εσωτερικές (ή και εξωτερικές) συνθήκες. Συνθήκες όπου καλείται να 'πεθάνει το παλιό' (το σαθρό, το μη-υγιές, το απαρχαιωμένο, το ψευδαισθητικό) προκειμένου να κάνει χώρο για το νέο (το υγιές, το αληθές, το σταθερό). Πρόκειται για μια περίοδο δύσκολη όπου γίνονται επώδυνες καθάρσεις σε πολλά επίπεδα, προκειμένου για την αναβάθμιση και διεύρυνση της συνειδητότητας των ανθρώπων. Συχνά η συμμετοχή στη γιορτή αυτή, και η τελετουργία, ησυχάζει το πνεύμα και βάζει σε τάξη τα πράγματα εντός μας.

Λίγα λόγια για "τον" Μαϊτρέγια: Πρόκειται, σύμφωνα με τις παραδόσεις, για έναν Μεγάλο Διδάσκαλο ο οποίος δεν έχει ενσαρκωθεί ακόμα, για τον επόμενο Βούδα δηλαδή. Είναι "ο Κύριος" της Καλωσύνης και της Αγάπης (The Lord of Loving Kindness) που θεωρείται οτι θα ενσαρκωθεί ως άνθρωπος (άλλοι λένε ως κοινότητα ανθρώπων) στις μέρες μας, και μάλιστα με την αληθινή του φύση, που είναι γυναίκα/θήλυ, και έτσι θα ξεκινήσει η Νέα  Εποχή της Συμπόνοιας(όπου θα τελειώσουν οι πόλεμοι, οι λιμοί, κτλ). Είναι μία Οντότητα που αγαπά βαθιά την ανθρωπότητα, λέγεται, και το 1945, μετά το πέρας του Β Παγκοσμίου Πολέμου, "έστειλε" μία νέα προσευχή (μέσω ενός διαμέσου). Η προσευχή αυτή ονομάζεται "Η Μεγάλη Επίκληση" και "δεν ανήκει σε κανένα δόγμα ή θρησκεία, παρά σε όλη την ανθρωπότητα".

Μαθήματα από την Ιαπωνία

Μια εμμονή που διακατέχει την κοινωνία μας είναι η εμμονή στην τελειότητα - το τέλειο, το απόλυτο, το αψεγάδιαστο, είναι αξίες βαθειά εγγεγραμμένες εντός μας. Στο σχολείο δεν μας επιτρέπεται "το λάθος", και τιμωρούμαστε με τον έναν ή τον άλλον τρόπο για το "μη-σωστό", το "λιγότερο από το τέλειο", βαθμολογούμαστε για την προσέγγισή μας στην τελειότητα (όπως αυτή ορίζεται κάθε φορά από αυτούς που αυτόκλητα ίσως την ορίζουν). Μία ακόμα εμμονή της κοινωνίας μας, ειδικά τις τελευταίες δεκαετίες, είναι η νεότητα. Οτιδήποτε νέο, καινούργιο, "φρέσκο", άφθαρτο, αχρησιμοποίητο, αφόρετο, έχει παραπάνω αξία από το παλιό, το φθαρμένο, το γερασμένο, το χρησιμοποιημένο. Οταν κάτι σπάει, χάνει την αξία και την ομορφιά του - είτε πρόκειται για το πρόσωπο μίας γυναίκας, είτε πρόκειται για ένα δοχείο. Είναι έως και απορριπτέο...

kintsugi, εικόνα από το ίντερνετ

Στην Ιαπωνία, αντίθετα, υπάρχει μία δυσεξήγητη για μας έννοια: το wabi sabi. Πρόκειται για μια κοσμοθεωρία που βασίζεται στην αποδοχή της ατέλειας και της παροδικότητας. Εκτιμά το ατελές, το ασύμμετρο, το παλαιό, το απλό, το μη-εκλεπτυσμένο. Εκτιμά το αυθεντικό έχοντας ευγενικά και απλά αποδεχτεί οτι: τίποτα δεν διαρκεί για πάντα, δεν υπάρχει τελειότητα, τίποτα δεν είναι "τέλειο" με την έννοια του τελειωμένου (οτι πάντα, όλα τα πράγματα μπορούν να επιδέχονται περαιτέρω βελτιώσεις). Ολα είναι σε μία διαδικασία εξέλιξης, και κάθε στάδιο είναι αποδεκτό και εκτιμητέο.

Wabi σημαίνει ακατέργαστο, φρέσκο, ανεπιτήδευτο, αγροτικό, της εξοχής, κάτι που έχει την απλότητα της φύσης, κάτι που έχει μη-κραυγαλέα κομψότητα. Είναι επίσης όλα εκείνα τα "ψεγάδια" ή οι "ανωμαλίες" που καθιστούν κάτι μοναδικό και καταδεικνύουν οτι είναι χειροποίητο. Sabi σημαίνει ομορφιά που έρχεται με την ηλικία και το χρόνο, αυτό που επάνω του φαίνεται η έννοια της φθαρτότητας, κάτι που όπως λέμε εμείς στη δύση έχει επάνω του την "πατίνα" του χρόνου.

Τα παλαιότερα χρόνια, η κατανόηση του ιδεώδους αυτού, που περιέκλειε τις έννοιες του κενού και του ατελούς, θεωρείτο ως ένα σημαντικό βήμα για το "σατόρι", ή φώτιση. Σήμερα, η έννοια αυτή συμπυκνώνεται στη σοφία που εμπεριέχεται στην φυσικότητα και στην απλότητα.

Η κοσμοθεωρία αυτή έχει γεννήσει και μία αντίστοιχη αισθητική: στην "τελετή του τσαγιού" τα σκεύη είναι απλά και "αδρά" φτιαγμένα, και θεωρείται μέγιστο προσόν η προσεκτική παρατήρηση που αποκαλύπτει τις φίνες αλλά κρυμμένες γραμμές τους. Οι Ιάπωνες σήμερα μιλούν για το wabi-sabi ως την "ομορφιά του φθαρτού": τα φυσικά πράγματα που αλλοιώνονται με το χρόνο, όπως το ξύλο, τα πρόσωπα των ανθρώπων, τα φυσικά υφάσματα, το χαρτί, τα φύλλα του φθινοπώρου, έχουν wabi sabi.

Εδώ θυμάται κανείς μία (παλιότερη - δεν ξέρω εάν κυκλοφορεί ακόμα) έκδοση του κλασσικού δοκιμίου του Τανιζάκι "Το εγκώμιο της Σκιάς". Δεν πρόκειται για τη "σκιά" όπως την εννοούν οι δυτικοί ψυχολόγοι - μιλά για τη γοητεία της σκιάς που δημιουργεί λεπτές και συχνά αδιόρατες αποχρώσεις και διαρκείς αλλαγές στη λάμψη των πραγμάτων ως ιδεώδες της Ανατολής, έναντι του ιδεώδους του φωτός και της διαρκούς προσπάθειας για την τελειότητα που διακρίνει τον Δυτικό πολιτισμό.

Αυτό που εντυπωσίασε εμένα - και έτσι ξεκίνησα να ψάχνω λίγο βαθύτερα τις έννοιες αυτές και την αισθητική τους - ήταν η συγκόλληση ενός σπασμένου δοχείου με χρυσό, που έχει την ονομασία kintsugi. Εδώ, το δοχείο που έγινε κομμάτια δεν πετιέται, αλλά αναβαθμίζεται. Οχι μόνο δεν γίνεται προσπάθεια να "φανεί σαν καινούργιο" ή "άθικτο" αλλά αντίθετα, τα σπασίματά του κολλιούνται με λάκκα που περιέχει ρινίσματα αληθινού χρυσού ώστε να αναδειχθεί - και να "εορταστεί"! - η φθορά. Με τον τρόπο αυτό αναδεικνύεται το σπασμένο αγγείο σε κάτι το μοναδικό και πολύτιμο. Πιο πολύτιμο χάρη στην εμπειρία της φθοράς, χάρη στη φύση της ίδιας του της φθαρτότητας.

"kintsugi" εικόνα από το ίντερνετ

Αυτή η εστίαση του ματιού (αλλά και του νου) επάνω στο μικρό, το πρόσκαιρο, το φθαρτό, ως κάτι άξιο προσοχής και εκτίμησης νιώθω οτι είναι ένα μεγάλο μάθημα ζωής. Σήμερα ζούμε ένα διαρκές κυνήγι εντυπωσιασμού, που προέρχεται από τη σύγκριση: ψάχνουμε και θαυμάζουμε το πιο μεγάλο, το πιο ζωηρόχρωμο, το πιο ζουμερό, το πιο γρήγορο, το πιο σπάνιο, το πιο δυνατό, "το πιο". Συγκρίνοντας δουλεύει πυρετωδώς ο νους και ψάχνει αενάως νέα ερεθίσματα στην εξωτερικότητα - και "η αγορά" δημιουργεί νέα προϊόντα για να ικανοποιήσει την ακόρεστη επιθυμία μας για "το πιο". Τα σημερινά βιομηχανικά προϊόντα έχουν ενσωματωμένη ημερομηνία λήξεως (built-in obsolescence). Με τις γνωστές συνέπειες, τόσο στον ψυχισμό μας, όσο και στην τσέπη μας, στη δημοκρατία, και στον ίδιο τον ταλαίπωρο πλανήτη μας.

Ισως η στοχαστικότητα της ματιάς του wabi sabi  να σώσει τον πολιτισμό μαζί με την ψυχή μας.

Το Ιαμα της Καρυδιάς

"Γι αυτούς που έχουν συγκεκριμένα ιδεώδη και φιλοδοξίες στη ζωή, και τα εκπληρώνουν, αλλά σε σπάνιες περιπτώσεις μπαίνουν στον πειρασμό να αφήνονται να απομακρύνονται από τις ιδέες τους, τους στόχους και την εργασία τους εξαιτίας του ενθουσιασμού, των πεποιθήσεων ή των ισχυρών απόψεων των άλλων. Αυτό το ίαμα δίνει σταθερότητα και προστασία από εξωτερικές επιρροές." Δρ. Εντουαρντ Μπαχ

17 Απριλίου 2018. Ημέρα ανοιξιάτικη αλλά θολή, σχεδόν συννεφιασμένη. Εφτασα με το αυτοκίνητο στο μικρό σύδεντρο από γηραιές καρυδιές στη μέση του κάμπου. Με τη νέα μου εμαγιέ κατσαρόλα και το κλαδευτηράκι πλησίασα την απέναντι πλευρά του δρόμου. Τα δέντρα χάρηκαν που κάποια τα πλησίασε, που ένας άνθρωπος εστίασε την προσοχή και την αγάπη του επάνω τους. Μέσα στη σιωπή, μίλησα και εξηγήθηκα στη μικρή παρέα, στο χορταριασμένο δασάκι από καρυδιές. 

Τα πουλιά επιδίδονταν σε ένα όργιο τιτιβισμάτων, όπως και την ώρα ετούτη, που το ίαμα βράζει.

Το άρωμα των ανθισμένων δέντρων ήταν μεθυστικό - λεπτό, αλλά δυνατό. Ποτέ δεν είχα προσέξει το άρωμα των ανθέων της καρυδιάς! Ούτε τα μικρά στρογγυλά θηλυκά της άνθη (που χρησιμοποιούνται για το ίαμα). Εισέπνευσα όλο αυτό το θαύμα με καρδιά γεμάτη ευγνωμοσύνη.

Ευγνώμων για την ομορφιά, την ησυχία, την ειρήνη, το άρωμα, την αφθονία, την προθυμία των δέντρων να θυσιάσουν μερικά από τα άνθη και τα φύλλα τους. Ευγνώμων. Ευγνώμων για τα δέντρα, για τον άνθρωπο που τα φύτεψε, για τα στοιχεία που τα έθρεψαν, ευγνώμων για τη σοφία τους. Ευγνώμων για την προστασία που θα προσφέρουν ως ανθοϊαμα.

Με την καρδιά μου γεμάτη ευγνωμοσύνη διέσχισα τον κάμπο και ήρθα στις πηγές με τα μικρά ιερά, όπου βρίσκεται και η Ζωοδόχος Πηγή, και όπου ρυάκια ρέουν για να συναντήσουν τα ποτάμια που συναντούν άλλα ποτάμια μέχρι να φτάσουν στη θάλασσα. Γέμισα τη νέα εμαγιέ κατσαρόλα με νερό πηγής, και άναψα το γκαζάκι πάνω σε ένα ξύλινο τραπέζι πικνικ. Περπάτησα τριγύρω. Την περασμένη Παρασκευή εδώ είχε πανηγύρι, και ο τόπος είχε κυριολεκτικά ξυριστεί από τα χόρτα (αλλά όχι δυστυχώς από τα διάφορα πλαστικά και σπασμένα γυαλιά).

Κάποια στιγμή ήρθε ένας άντρας με ένα ντόμπερμαν. Μιλήσαμε λιγάκι. Μου είπε πως είναι εκπαιδευτής αστυνομικών σκύλων, και οτι το ζωάκι ήταν σε διαδικασία εκπαίδευσης. Παρότι το ένιωσα φιλικό δεν το πλησίασα, γιατί δεν ήθελα να πάω πίσω την εκπαίδευσή του. Σκέφτηκα: ένας σκύλος προστασίας, που εκπαιδεύεται να προστατεύει ζωές, μαζί με τον εκπαιδευτή του, την ώρα που εγώ φτιάχνω ένα ίαμα προστασίας (που στο παρελθόν έχει προστατεύσει τη δική μου ζωή, τη δική μου ψυχική ακεραιότητα).

Η κατσαρόλα στο γκαζάκι άργησε να βράσει, κι έπρεπε να αφήσω το ίαμα άλλη μισή ώρα χωρίς καπάκι. Μέσα του έπεσαν και οι στάλες της βροχής. Εφτιαξα πολύ! Ηρθε και η Ζωή κι έκατσε μαζί μου στο υπόστεγο, και μιλήσαμε. Θα φτιάξει κι εκείνη το ίδιο, με τη μέθοδο του ήλιου, και θα συγκρίνουμε τη δραστικότητα. Για να δούμε. Ο Μπαχ έφτιαχνε την καρυδιά με τη μέθοδο του βρασμού: είτε γιατί στην Αγγλία ο καιρός την άνοιξη έχει πολλές συννεφιές, είτε επειδή τα μαθήματα που έχει να διδάξει η καρυδιά προέρχονται από τον κόσμο "εδώ κάτω", από το πυρ των δοκιμασιών της εδώ ζωής μας...

Είναι ένα σκούρο καφέ αρωματικό υγρό. Το εμφιάλωσα - μικρά καφέ σωματίδια κόλλησαν στο φίλτρο, και χρειάστηκε να το αλλάξω 2-3 φορές. Εδωσα ένα μπουκάλι στη Ζωή και κράτησα το υπόλοιπο. Νομίζω θα ποτίσω και τα φυτάκια μου με αυτό, και θα δώσω ένα μπουκάλι σε έναν αγρότη ο οποίος αγαπά τους πειραματισμούς. Για να δούμε τι θα γίνει! Ενθουσιάζομαι από την προσμονή, κι από την ίδια μου την περιέργεια!

Προσεγγίζω το Αρχέτυπο της Καρυδιάς: σήμερα οι καρυδιές φαίνονται σαν να λάμπουν και να μου μιλούν, και τις ξεχωρίζω ακόμα και από πολύ μακριά (όλος ο κάμπος έχει σειρές από 5-10 καρυδιές στη σειρά σε σημεία του, μάλλον παλιά σύνορα ιδιοκτησίας). Η καρυδιά εκλύει μία ουσία, τη γιουνγκλόνη, που δεν επιτρέπει σε πολλά φυτά να ζήσουν κοντά και γύρω της - με άλλα λόγια αυτοπροστατεύεται, οριοθετεί το δικό της χώρο. Τα φύλλα της έχουν εντομοαπωθητικές ιδιότητες, και γι αυτό τα παλιά χρόνια έβαζαν τα άλογα να ξεκουραστούν κάτω από τις καρυδιές, για να ανακουφιστούν από τα τσιμπήματα των εντόμων. Ο καρπός της, το γνωστό μας καρύδι, μοιάζει με κρανίο που περιέχει έναν εγκέφαλο: στο εγκέφαλο εδράζει το "μυαλό" μας και οι σκέψεις μας. Το πράσινο περικάρπιο κάνει τον καρπό να μοιάζει με άγουρο δαμάσκηνο, αλλά είναι τόσο πικρό που κανένα ζώο ή πτηνό δεν αντέχει να το φάει (η προστασία, και πάλι)! Το λατινικό της όνομα είναι Junglans (regia, η συνήθης ποικιλία που τρώμε), δηλαδή "η βάλανος του Δία". 

Μέσα στο μικρό δασάκι που μάζεψα τα άνθη, υπήρχε κρυμμένο ένα εκκλησάκι, αφιερωμένο στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Μεταμόρφωση σημαίνει αλλαγή και μετάβαση σε μία νέα μορφή. Το ίαμα της καρυδιάς κάνει ακριβώς αυτό: προστατεύει τη δική μας εσωτερική μεταμόρφωση, τη δική μας εσωτερική αλλαγή. Θωρακίζει τη σκέψη μας από τα βέλη των σκέψεων των άλλων, μας "κρύβει" λιγάκι από τα μάτια του κόσμου. Είναι ένα ίαμα για όλους εμάς που θέλουμε να παραμείνουμε ανενόχλητοι και απερίσπαστοι από τα αλλότρια συναισθήματα και αντιλήψεις των γύρω μας (που σχετίζονται με τις επιλογές και την εργασία και τις δικές μας αλλαγές). Γι αυτό συχνά ενδείκνυται στις φάσεις αλλαγών και μεταβάσεων (νέα εργασία, νέο μωρό, νέα συμβίωση, διαζύγιο, κτλ). Πρόκειται για ένα ίαμα που προστατεύει την εσωτερική μας ακεραιότητα από τις έξωθεν επιδράσεις, ειδικά σε περιόδους μετάβασης (ποιές είναι οι έξωθεν επιδράσεις; το μάρκετινγκ, η "κοινή γνώμη", η πίεση από τους ομηλίκους, οι ψυχικές επιθέσεις, η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία...). Οχι πως το καταλαβαίνουμε όλο αυτό, απαραίτητα: αλλά συμβαίνει συχνά να εξανεμίζεται "αναίτια" ο ενθουσιασμός ή η διάθεσή μας να κάνουμε κάτι που το θέλαμε πολύ, και να παλινδρομούμε σε σκέψεις και απόψεις που δεν είναι "δικές μας"...

"Η καρυδιά είναι το ίαμα για τα στάδια που περνάμε, την οδοντοφυία, την εφηβεία, την εμμηνόπαυση. Για τις μεγάλες αποφάσεις της ζωής μας όπως την αλλαγή θρησκεύματος, την αλλαγή εργασίας, την αλλαγή χώρας. Το Ιαμα γι αυτούς που πήραν την απόφαση να κάνουν το μεγάλο βήμα στη ζωή, να σπάσουν τους δεσμούς τους με τις κατεστημένες συμβάσεις, να αφήσουν πίσω τους τα παλιά όρια και περιορισμούς και να ξεκινήσουν έναν νέο δρόμο" Δρ. Εντουαρντ Μπαχ.