Ενα ιστολόγιο εξερεύνησης στο χώρο της εναλλακτικής θεραπευτικής


Τρίτη, 6 Νοεμβρίου 2018

Μη στέκεσαι

Το είχα βρει παλιά σε μια ποιητική ανθολογία, και έλεγε "ανωνύμου". Το είχε στείλει στους γονείς του ένας νεαρός άγγλος στρατιώτης που υπηρετούσε στη Β. Ιρλανδία, να ανοιχτεί και να διαβαστεί στην περίπτωση του θανάτου του. Τώρα το γκούγκλ με πληροφορεί πως γράφτηκε από μία σύγχρονη αμερικανίδα, την Μαίρη Ελίζαμπεθ Φράι (1905-2004). Το είχε γράψει πάνω στην καφετιά σακούλα του μανάβη για την εβραιοπούλα που ζούσε στο σπίτι της και δεν μπόρεσε να παραστεί στην κηδεία της μητέρας στη Γερμανία. 


Μη στέκεσαι στον τάφο μου και κλαίς.
Δεν είμαι εκεί. Ούτε κοιμάμαι.
Είμαι χίλιοι ανέμοι που φυσούν.
Είμαι οι διαμαντένιες λάμψεις του χιονιού
Οι ηλιαχτίδες του ώριμου σταριού
Του φθινοπώρου η απαλή βροχή.
Μέσα στην ησυχία του πρωιού όταν ξυπνάς
είμαι το γρήγορο φτερούγισμα προς τα ψηλά
πουλιών που ήσυχα πετούν σε κύκλους.
Είμαι της νύχτας τ' απαλά αστέρια.
Μή  στέκεσαι στον τάφο μου και κλαίς.
Δεν είμαι εκεί. Δεν πέθανα ποτέ.


(μετάφραση: Ελενα Γκώγκου)




Σάββατο, 18 Αυγούστου 2018

Τελετουργίες Περάσματος *

Μια φορά κι έναν καιρό, οι άνθρωποι θεωρούσαν σημαντικό το να σηματοδοτήσουν (και να νοηματοδοτήσουν, και να εορτάσουν) το "πέρασμά" τους από τη μία φάση ζωής στην επόμενη. Θυμάμαι να διαβάζω στην εφηβεία μου ένα μυθιστόρημα σχετικά με την πορεία που κλήθηκε να κάνει ένα παιδί μιας φυλής Αβορίγινων ("walkabout") προκειμένου να κατακτήσει τη θέση του ενήλικα/ισότιμου μέλους της φυλής του. Μέχρι τότε το μόνο "πέρασμα" που μπορούσα να σκεφτώ ήταν η εμμηναρχή μου, η οποία με έβαζε μεν στις τάξεις των δυνάμει μητέρων, αλλά ούτε γιορτάστηκε ούτε αναγνωρίστηκε ποτέ με τη δέουσα (για μένα, τότε) επισημότητα (αντίθετα, ήταν κάτι για το οποίο έπρεπε να ντρέπομαι και να "κρύβομαι").

Τι σημαίνει για ένα κορίτσι 12 χρόνων η εμμηναρχή του; Τι σημαίνει για ένα 15χρονο αγόρι το σπάσιμο της φωνής του;


Η πορεία ενός νεαρού Αβορίγινου μπορεί να διαρκέσει μέχρι και 6 μήνες, και η απόσταση που διανύει μπορεί να φτάνει και τα 1000 χιλιόμετρα μέσα στην έρημο. Είναι ένα ταξίδι για το οποίο προετοιμάζεται πολλά χρόνια ίσως, από τους γεροντότερους, μαθαίνοντας τα βρώσιμα φυτά, το πώς να βρίσκει νερό, μαθαίνοντας τα τραγούδια (songlines) βάσει των οποίων θα καθορίσει τη διαδρομή του. Κάποιες φορές η πορεία αυτή θα περάσει από τους ιερούς τόπους των προγόνων του, και οι διαδρομές αυτές μετριούνται παραδοσιακά με τραγούδια (όπως ακριβώς μετρούν τις διαδρομές τους στη θάλασσα οι Πολυνήσιοι θαλασσοπόροι). Είναι μια πορεία επιβίωσης, ενδοσκόπησης, μύησης. Ο νεαρός καλείται όχι μόνο να επιβιώσει, αλλά να σκεφτεί βαθειά το νόημα της ζωής του και την υπηρεσία που θα προσφέρει στην κοινότητα. Καλείται να ακούσει την εσωτερική του φωνή, να ονειρευτεί, να μείνει μόνος με τον εαυτό του, και να μείνει ζωντανός (βασικό, μέσα στην έρημο, χωρίς προμήθειες ή εξοπλισμό πέρα από ένα δερμάτινο "βρακί"), σε ηλικία μεταξύ 10 και 14 ετών.

Σε κάποιες χώρες του δυτικού κόσμου, όταν τελειώνουν τα παιδιά το λύκειο δεν πάνε κατευθείαν στο πανεπιστήμιο αλλά κάνουν ταξίδια - ταξίδια στον κόσμο, ταξίδια εθελοντισμού με οργανώσεις διάφορες, δοκιμάζουν τον εαυτό τους εργαζόμενα σε διάφορες χώρες ή/και δουλειές, κάνοντας το δικό τους walkabout ίσως, με το δικό τους τρόπο. Ξαναγυρνούν στη χώρα τους, να σπουδάσουν. Κάποια παιδιά, έχοντας ανακαλύψει οτι αυτό που είχαν ξεκινήσει να σπουδάζουν δεν τους ταιριάζει όσο πίστευαν, αλλάζουν αντικείμενο, ή αλλάζουν ζωή τελείως, ακολουθώντας το όνειρό τους...



Μέσα στον σύγχρονο κόσμο των μεγαλουπόλεων με τα φώτα, τη φασαρία των τόσων μηχανών, τις απαιτήσεις της κάθε στιγμής (από την ηλικία που πάει ένα παιδί στον παιδικό σταθμό μέχρι τον υπερήλικα παπού), δεν υπάρχει χώρος ούτε χρόνος σιωπής ή ενδοσκόπησης. Εχουμε παγιδευτεί σε έναν διαρκή στρόβιλο υποχρεώσεων, έναν φαύλο κύκλο κυνηγιού ποσοτικών επιδόσεων (πόσα χρήματα, πόσα παιδιά, πόσα πτυχία, πόσο πλούσιο βιογραφικό, πόσα ταξίδια, πόσους φίλους ή ακολούθους στα κοινωνικά δίκτυα, πόσους μαθητές, πόσες εκθέσεις, πόσα σεμινάρια, κτλ κτλ), που είναι θαύμα εάν κατορθώσουμε να μείνουμε λίγη ώρα στη σιωπή. Και αν το κάνουμε, το κάνουμε στα αυστηρά καθορισμένα πλαίσια του "μαθήματος διαλογισμού" ή "γιόγκα".

Χρειαζόμαστε μια διακοπή. Οχι διακοπές, γιατί κι αυτές βαρύνονται από άλλα αστικά καταναλωτικά "πρέπει". Μια παύση. Να φύγουμε από τα δεδομένα, πεπατημένα μονοπάτια: να βρούμε τα δικά μας. Αυτό γίνεται ακόμα πιο επιτακτικό όταν βρισκόμαστε σε προσωπικά μεταίχμια, σε προσωπικές μεταβάσεις ή μεγάλες προκλήσεις ζωής. Να βρούμε τη δική μας "τελετουργία περάσματος".




Υπάρχει μία νέα τάση επιστροφής στη φύση (και επιστροφής στο μέλλον!) που λέει οτι κάποια στιγμή μέσα στη ζωή μας πρέπει να απομακρυνθούμε, να αποσυρθούμε στα ενδότερα του εαυτού μας, να εσωστραφούμε - και ο καλύτερος τόπος και τρόπος να το κάνουμε αυτό είναι να βγούμε έξω από τη "ζώνη άνεσής" μας, στη φύση. Να περπατήσουμε μόνοι, με τον εαυτό μας και τα ερωτήματά μας, τις απογοητεύσεις και τις προσδοκίες μας, τον πόνο και τη χαρά μας, το φόβο και το θάρρος μας. Να βρεθούμε σε συνθήκες αλλιώτικες, και ασυνήθιστες. Να γεμίσει τόσο η καρδιά μας από δέος, ομορφιά, αγάπη, ευγνωμοσύνη που το μυαλό μας να σωπάσει πια τη φλυαρία του, και να ζήσουμε τη σιωπή, το άχρονο, τη βαθειά εκείνη αίσθηση του "είμαι εδώ τώρα".


Είναι η ευκαιρία μας να βρεθούμε κοντύτερα στον αληθινό εαυτό μας, να μας δούμε καλύτερα, καθαρότερα. Σε κάποιες παραδόσεις αυτό όλο έχει ένα όνομα: vision quest, αναζήτηση οράματος. Είναι η ευκαιρία να αναρωτηθούμε εκ νέου: 
ποιός είναι ο σκοπός μου; 
σε τι είμαι καλός; 
τι έχω καταφέρει μέχρι σήμερα;
ποιά είναι τα χαρίσματά μου; 
πώς θέλω να τα μοιραστώ; 
ποιόν και τι θέλω να υπηρετήσω σε αυτή τη ζωή; 
τι θέλω να αφήσω πίσω μου; 
ποιές πληγές μου χρειάζονται θεραπεία; 
από ποιά πηγή αντλώ τη δύναμή μου; 
ποιό είναι το όραμά μου για τον κόσμο; 
(ή ότι άλλο έχει νόημα για μας την ώρα εκείνη)


Για τους ανθρώπους που εργάζονται για την καλυτέρευση/αλλαγή του κόσμου μας, τους ακτιβιστές της  γης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, για τους μέντορες των εφήβων, για τους καλλιτέχνες και τους θεραπευτές, για όλους εμάς που μας καταβάλει η κούραση της διαρκούς προσπάθειας για κάτι που νιώθουμε να ξεπερνά κατά πολύ τις  δυνάμεις μας, αυτή η διαδικασία αποδίδει μεγάλα και σημαντικά αποτελέσματα. Μπορεί να είναι μία διήμερη (ή πολύημερη) πορεία σε ορεινά μονοπάτια, μία νύχτα μόνοι στο δασος, μια υποστηρικτική κοινότητα σιωπής σε κάποιο νησί, μερικές μέρες σε παραθαλάσσιο σπήλαιο... Παίρνουμε δύναμη και νέα έμπνευση, βαθαίνουμε το όραμά μας, πατάμε πιο γερά στα πόδια μας γιατί έχουμε μάθει πράγματα για τον εαυτό μας που δεν θα τα προσεγγίζαμε αλλιώς. Οταν αφηνόμαστε στην ενέργεια της φύσης, αποκτούμε εμπιστοσύνη στην ροή των πραγμάτων και στον εαυτό μας. 

Και όταν γυρίζουμε πίσω, στον "πολιτισμό", είναι συχνά απαραίτητη μια μικρή γιορτή: μία ευχαριστία στη φύση, στον εαυτό μας, στη διαδικασία ολόκληρη και στους ανθρώπους που την υποστήριξαν (που φρόντισαν τα παιδιά και τον κήπο μας, που μας φιλοξένησαν, που μας δάνεισαν το αυτοκίνητό τους για να τρέχουμε στις ραχούλες, που μας έδωσαν προκαταβολή για εκείνο το κεφάλαιο που χρωστάμε ή άδεια από τη δουλειά...). 

Γιορτή μπορεί να σημαίνει ένα τραπέζι, μια μουσική μάζωξη στο σπίτι, μια μικρή τελετή ευχαριστίας, μία ευχαριστήρια κάρτα ζωγραφισμένη και γραμμένη με το χέρι και την καρδιά μας,  ένα έργο τέχνης, γιορτή μπορεί να είναι και η αφήγηση της ίδιας της ιστορίας που ζήσαμε.


* Κανονικά, αυτό που ονόμασα "τελετουργίες περάσματος", ονομάζεται "διαβατήριες τελετές", αγγλικά 'rites of passage'.

Τρίτη, 7 Αυγούστου 2018

Το Πέμπτο Στοιχείο


Ο κόσμος μας απαρτίζεται από 4 στοιχεία: γη, νερό, αέρα, και φωτιά. Οι παλαιοί αλχημιστές μιλούσαν για 4 αντίστοιχες καταστάσεις της ύλης: στέρεη, υγρή, αέρια, και πυρώδη. Βρίσκονται παντού, και οι τέσσερεις, έστω και αν κάποια προεξάρχει κάποιες φορές: στο σώμα μας έχουμε νερό, αέρα, στέρεο στοιχείο, και θερμότητα. Ετσι συντηρείται η ζωή, έτσι συντηρείται και η Γη. Ανάλογα τη λειτουργία που επιτελούν κάθε φορά, τα στοιχεία βρίσκονται σε δυναμική ισορροπία μέσα στο κάθε τι. Βοηθούν και συμπληρώνουν και τροποποιούν το ένα το άλλο, και έτσι παράγονται όλα τα φαινόμενα: τα φυσικά, αλλά και τα "μεταφυσικά"!


Εχουμε επίσης 4 κατευθύνσεις στον ορίζοντα: βορρά, νότο, ανατολή και δύση, που σχηματίζουν έναν σταυρό (αρχέτυπο σύμβολο κι αυτό) εγγεγραμμένο μέσα σε κύκλο, μια που ο ορίζοντάς μας είναι πάντα ένας κύκλος. Οι Ινδιάνοι της Βόρειας Αμερικής έφτιαχναν τον "θεραπευτικό κύκλο" (medicine wheel) τιμώντας την ισορροπία των στοιχείων της γης (που θεωρούσαν οτι φέρνει την αληθινή θεραπεία).

Ομως ο κύκλος έχει ένα κέντρο, το περιέχον έχει ένα περιεχόμενο.

Πίσω από τα 4 στοιχεία, υπάρχει μία "δύναμη", μία "διάνοια", ένας "νόμος" (μπορούμε ίσως να της δώσουμε πολλά ονόματα ακόμα και ιδιότητες) που ζωογονεί, ενοποιεί, ρυθμίζει, νοηματοδοτεί, εναρμονίζει, συνέχει και τακτοποιεί τα 4 στοιχεία προκειμένου να εκδηλώσουν τις ιδιότητές τους σε κάθε μορφή που μας περιβάλλει.

Βρίσκεται μέσα και πίσω από κάθε μορφή, άνθρωπο ζώο φυτό και ορυκτό. Βρίσκεται ανάμεσα στα άτομα που αποτελούν ομάδες / συλλογικότητες κάθε φύσεως μορφής πρόθεσης και κατεύθυνσης: δεν είναι ούτε καλό ούτε κακό, απλά Είναι. Υπάρχει. Σαν το νερό για τα ψάρια, μας είναι αόρατο και απροσδιόριστο, απερίγραπτο, δεδομένο, φυσικό, και γι αυτό σπάνια του δίνουμε την πρέπουσα σημασία.


Οι αρχαίοι Κέλτες, όταν έκαναν τελετές ευγνωμοσύνης/ευχαριστίας, στρέφονταν στα 4 σημεία του ορίζοντα, τα αντιστοιχούσαν με τα 4 στοιχεία (στο βορρά η γη, στο νότο η φωτιά, στην ανατολή ο αέρας, στη δύση το νερό) και μετά στρέφονταν στο κέντρο του κύκλου, και ευχαριστούσαν το Πνεύμα.

Το Πνεύμα: που "όπου θέλει πνεί", που διαπνέει τα πάντα και εμπνέει τους πάντες. Που είναι Ενα, και είναι και πολλά συγχρόνως. Που όσες κι όποιες λέξεις αν προσπαθήσεις να βρείς να το περιγράψεις, πάντα θα αφήνεις απέξω από την περιγραφή το μεγαλύτερο και μυστηριωδέστερο κομμάτι του. Που δεν το χωράει ο νους μας (γιατί με λέξεις σκέφτεται και συνδιαλέγεται), που δεν πιάνεται με τα χέρια μας, δεν το οσφραίνεται η μύτη μας, δεν το γεύεται ο ουρανίσκος μας, δεν φαίνεται με τα μάτια, δεν ακούγεται πουθενά. Αλλά κάποτε, στις ήσυχες και έντονες ώρες μας, το νιώθουμε, το συλλαμβάνουν οι κεραίες μας οι μυστικές και εν πολλοίς αχρησιμοποίητες. 

Το συνοδεύει η χαρμολύπη. Ετσι, που όταν είμαστε στην κατάσταση αυτή, τη χωρίς λόγια, την ήσυχη και συγχρόνως έντονη, οι γύρω μας μπορεί να νομίζουν πως είμαστε λυπημένοι.


Είναι ένα το Πνεύμα, ή πολλά; Οι Σούφι είχαν το ρόδι για σύμβολο του Πνεύματος. Πολλά μέσα στο Ενα. Εμείς λέμε: το πνεύμα του δάσους, το πνεύμα του ζώου, το πνεύμα του ανθρώπου, το πνεύμα της ομάδας, το πνεύμα της βροχής, τα πνεύματα της φύσης. Ολα υπάρχουν, όλα είναι εκεί, όλα μπορούμε να τα νιώσουμε αν εξασκήσουμε επαρκώς τις "κεραίες" μας, αν αφεθούμε να ακούσουμε την πιο ήσυχη και απαλή φωνή εντός μας. Ολα παίζουν το δικό τους μέρος, τη δική τους μοναδική παρτιτούρα μέσα στη μεγάλη ορχήστρα της ζωής. 
Εντούτοις, φαίνεται πως όλα τα όργανα και όλοι οι εκτελεστές μετέχουν σε Μία συμπαντική μελωδία (Uni+verse, Ενα τραγούδι) και συντονίζονται από Εναν μαέστρο: το Πνεύμα, το πέμπτο στοιχείο μέσα στη φύση.

Δευτέρα, 14 Μαΐου 2018

Η Εποχή των Μεταβάσεων

Υπάρχει μια διάχυτη θλίψη στην ατμόσφαιρα, μια βαριά θλίψη διάχυτη στον κόσμο. Σε κάποιους εμφανίζεται ως αίσθηση ανημπόριας και ματαιότητας, σε κάποιους ως θυμός (τυφλός ή στοχευμένος), κάποιοι προσπαθούν να την συνδέσουν με την προσωπική τους  ζωή (τους φταίει η δουλειά ή το σπίτι τους, τα παιδιά ή οι γονείς τους, η πόλη τους, κτλ). Κάποιοι καταφεύγουν σε θεωρίες διάφορες γιατί η θλίψη δεν αντέχεται, αναστατώνει το είναι, και χρειαζόμαστε το στήριγμα του νου μας για να νιώσουμε ασφαλείς.


Ολοι οι πολιτισμοί μέχρι σήμερα βασίζονται σε ιδέες, αφηγήματα, και μυθολογίες: για το τι είναι καλό και κακό, τι εφικτό και τι ανέφικτο, τι επιθυμητό και τι ανεπιθύμητο, τι σημαίνει επιτυχία και τι αποτυχία, ποιά είναι - και πώς ορίζεται - η θέση του ανθρώπου σε σχέση με τους ομοίους του και με την υπόλοιπη δημιουργία, ποιά δύναμη και πώς κυβερνάει τον κόσμο, και ούτω καθεξής. Οι ιδέες μας είναι οι βεβαιότητές μας: ο άνθρωπος είναι κυρίαρχος της φύσης, η επιστήμη και η τεχνολογική πρόοδος θα λύσουν όλα μας τα προβλήματα, η σύγχρονη ιατρική έχει φάρμακα για όλες τις ασθένειες, η βουλή είναι το εχέγγυο της δημοκρατίας, το σχολείο μας μαθαίνει σημαντικά και αναγκαία για τη ζωή μας πράγματα. Και ούτω καθεξής.

(Κι όμως. Κάποιοι από μας έχουν από καιρό αρχίσει να μην νιώθουν τόσο καλά με όλα αυτά. Αντιδρούμε ενστικτωδώς, δεν μας φαίνεται σωστό να μισούμε τις Δευτέρες και να ζούμε για το Σαββατοκύριακο, π.χ. Ούτε μας φαίνεται φυσιολογικό - πλέον - τα παιδιά μας να μαθαίνουν για τη ζωή μόνο μέσα από τα σχολικά εγχειρίδια, κλεισμένα σε 4 τοίχους)

Οι δομές γύρω μας, οι σιγουριές, τα δεδομένα καταρρέουν. Η δημοκρατία δεν κατοικεί πλέον μέσα στη βουλή (στην Ελλάδα αυτό το μάθαμε με πολύ πόνο). Τα πολιτικά τα οικονομικά και τα ιατρικά σκάνδαλα βγαίνουν στην επιφάνεια με τρελλούς ρυθμούς. Η ζωή μας επάνω στον πλανήτη γίνεται όλο και πιο επισφαλής, λένε οι επιστήμονες. Ολο και περισσότερων τα μάτια ανοίγουν καθημερινά σε μία πραγματικότητα που καταρρίπτει όλα αυτά που είχαμε αποδεχτεί ως σωστά, ιερά, ακλόνητα στην αλήθεια τους. Πράγματα που μέχρι τώρα έμεναν κρυφά βγαίνουν στο φως, κι εμείς στεκόμαστε ενεοί, κουνάμε το κεφάλι μας, κλαίμε, φωνάζουμε... Και νιώθουμε στο πετσί μας οτι αυτός ο κόσμος δεν στέκει με τη λογική μας!



Ολο και περισσότερα κινήματα αναδύονται - για τα δικαιώματα της φύσης, των ζώων, για τα "κοινά αγαθά", για τα δικαιώματα των κατατρεγμένων και των καταπιεσμένων, για μια νέα οικονομία ("του δώρου", όπως λέγεται), για εναλλακτικά νομίσματα, για εναλλακτικούς τρόπους θεραπείας, για κοινωνίες σεβασμού της διαφορετικότητας, για εναλλακτικές κοινότητες... Οι φωνές της αλλαγής πληθαίνουν, και ακούγονται δυνατότερες (και σε κάποιους θελκτικότερες).

Αλλά ακόμα και όσοι από εμάς έχουμε πεισθεί πως ο τρέχων πολιτισμός μας δεν υπηρετεί τις αξίες μας και πρέπει να αλλάξει, βρισκόμαστε μπροστά σε ένα χάσμα: ανάμεσα στον κόσμο που θέλουμε να αφήσουμε πίσω μας, και στον κόσμο που δεν έχει ακόμα δημιουργηθεί, που δεν έχει ακόμα φανεί. Ανάμεσα στο γνωστό (που δεν το θέλουμε, αλλά το ξέρουμε και αντιπροσωπεύει την ασφάλεια του γνωστού) και στο άγνωστο, που από μόνο του είναι τρομακτικό σαν σκέψη. Ανάμεσα σ'  αυτό που έχουμε μάθει κι έχουμε συνηθίσει, και σ' αυτό που μόλις και μπορούμε να το υποπτευθούμε ή να το ψηλαφήσουμε με τη φαντασία μας. Ανάμεσα σ' αυτό που πεθαίνει και σ' αυτό που δεν έχει ακόμα γεννηθεί. Είμαστε στο ενδιάμεσο κενό.


Πίσω μας ο παλιός κόσμος μας τραβάει σθεναρά με τα κάθε είδους πλοκάμια του (δεν θέλει να τελειώσει, παλεύει για τη ζωή του). Μπροστά μας η νέα άγνωστη αχαρτογράφητη χώρα μας τρομάζει και μας έλκει συγχρόνως: είναι το μέλλον μας το αναπόφευκτο. Χάνουμε το οικείο, και φοβόμαστε το άγνωστο. Η απώλεια έχει θλίψη και πένθος.

Είναι μια ώρα ιερή, ώρα σιωπής και ώρα θλίψης. Η εκλογίκευση δεν ωφελεί, ούτε η άρνηση. Κάτι μέσα μας γνωρίζει οτι εάν δεν το ζήσουμε ως το βάθος του όλο αυτό θα μείνουμε μισοί, δεν θα περάσουμε απέναντι, θα μένουμε βασανιστικά μετέωροι εσαεί. Ο νέος κόσμος μας καλεί.

Οι μεταβάσεις είναι πάντα επικίνδυνες, τρομακτικές. Χρειάζονται χρόνο και σιωπή. 

Χρειάζονται αυτή την επαφή με τον βαθύτερο εαυτό που είναι και το μοναδικό ουσιαστικό μας στήριγμα. Για πολλούς ανθρώπους αυτή είναι η ώρα που αναζητούν ακριβώς αυτόν τον εαυτό, τον εαυτό που γνωρίζει το νόημα της ζωής του, τον εαυτό στον οποίο θα πατήσουν έτσι ώστε το βήμα τους να μην είναι μετέωρο. Κάποιοι το λένε Πνεύμα, Ψυχή, ή Θεό. Κάποτε το όνομα και ο τίτλος είχαν τεράστια σημασία, και διαχώριζαν τους ανθρώπους σε δόγματα, σέχτες, ή κάστες (οι οποίες μεταξύ τους  βρίσκανε αφορμές  να διαφωνούν ή και να αλληλοσκοτώνονται). Στην παρούσα φάση δεν έχει πλέον σημασία. Βρισκόμαστε όλοι στο ίδιο καράβι, στο ίδιο κενό, στο ίδιο πένθος. "Κοινή γαρ η τύχη και το μέλλον αόρατον". Ποτέ άλλοτε δεν ήταν τόσο επίκαιρο αυτό το ρητό!


Παρότι δεν ξέρουμε σχεδόν τίποτα για τη νέα αχαρτογράφητη "χώρα" στην οποία κατευθυνόμαστε, ένα είναι σίγουρο: μεταβαίνουμε από μια νοοτροπία χωριστικότητας σε μια νοοτροπία αλληλοσύνδεσης και ενσυναίσθησης (αυτή είναι η γενική κατεύθυνση, από το βασίλειο του νου στο βασίλειο της καρδιάς). Και επειδή τίποτα δεν είναι σίγουρο και δεδομένο στις λεπτομέρειές του, όλα είναι ανοιχτά και υπό διαπραγμάτευση, κάποιοι από μας συνειδητοποιούμε οτι είναι στο χέρι μας (στο χέρι όλων μας) να δημιουργήσουμε αυτή τη νέα χώρα. Στο χέρι μας να γράψουμε τα νέα μας πεπρωμένα, με τέχνη και μεράκι, στο χέρι μας να ζωγραφίσουμε τις λεπτές αποχρώσεις της νέας αρμονικής μας συνύπαρξης.

Δεν είναι περίοδος βιασύνης, κι ας αδημονούμε. Το ωραίο, εξάλλου, είναι κάτι που γίνεται στην ώρα του. Που ωριμάζει.

Δευτέρα, 13 Νοεμβρίου 2017

Και πάλι η Αγκαλιά

Η Αγάπη είναι μια κατάσταση αγκαλιάς. Ενας κύκλος που τα χωράει όλα και προστατεύει, δημιουργεί ένα χώρο ασφάλειας όπου το κάθε τι μπορεί να εκδιπλώσει τη φύση του, να ανθίσει.


Η Αγκαλιά είναι δυό καρδιές που ακουμπούν η μία στην άλλη. Δεν ακουμπούν κεφάλια, νόες, ακουμπούν και ενώνονται πρωτίστως οι καρδιές. Η Αγκαλιά είναι πνευματικός νόμος.


Οι νόες αναλύουν, κατανοούν με το δικό τους τρόπο, ζουν με τις βεβαιότητες που διδάχθηκαν και "ξέρουν". Αυτό έμαθαν, αυτό ξέρουν. Οτιδήποτε αλλιώτικο, "ξένο" προς  τη γνώση και την κατανόησή τους, δεν μπορεί να γίνει αβασάνιστα αποδεκτό. Οι  νόες βασανίζονται.




Η καρδιά γνωρίζει, γιατί χωράει. Χωράει περισσότερα από όσα χωράει ο νους, κάθε φορά και πάντα. Και τα ανάποδα, και τα αντίθετα, και όλα.

Τρίτη, 7 Νοεμβρίου 2017

Η Ουσία της Μύησης


Μύηση είναι η διεύρυνση της συνειδητότητας.
Είναι όπως όταν φεύγουμε από έναν οικείο τόπο, κάνουμε ένα ταξίδι, περνάμε μια περιπέτεια, και ξαναγυρνώντας στα οικεία μας δεν είμαστε πια οι ίδιοι άνθρωποι. Κάτι μέσα μας έχει αλλάξει τόσο αισθητά που βλέπουμε πια τα ίδια τα οικεία μας μέρη και πρόσωπα με νέα μάτια. Βλέπουμε περισσότερα, βαθύτερα, αλλιώτικα. Και όχι απαραίτητα με τρόπο που μπορούμε να εκφράσουμε με λόγια, όχι απαραίτητα κάτι που περιγράφεται με σαφήνεια.


Τελετές μύησης υπάρχουν πολλών ειδών: ήταν οι τελετές ενηλικίωσης των παραδοσιακών ("πρωτόγονων") κοινωνιών, που περιλάμβαναν κάποιες δοκιμασίες (πόνου, φόβου, φυσικής αντοχής κτλ) - ήταν ο μυήσεις στα αρχαία μυστήρια (που κι αυτές περιλάμβαναν δοκιμασίες και καθάρσεις, φυσικές και ψυχικές) - είναι και οι σύγχρονες μυήσεις, είτε σε "νέα" συστήματα όπως το ρέικι, είτε σε φιλοσοφικές/μυητικές σχολές που έλκουν την καταγωγή τους από το παρελθόν (κυρίως).

Οι νεαροί μυούμενοι στις παλιές τελετές έπρεπε να περάσουν δοκιμασίες (να βγούν από τη "ζώνη άνεσής" τους) δια των οποίων θα έβλεπαν πλέον με νέα μάτια τον κόσμο και τον εαυτό τους, και έτσι θα άνοιγε ο δρόμος για την ενηλικίωσή τους και την αποδοχή τους ως ισότιμα μέλη της φυλής. Ηταν η απόδειξη οτι μπορούσαν πλέον να τα βγάλουν πέρα ως ενήλικες, οτι μπόρεσαν να ξεπεράσουν τη θέαση του κόσμου με τα μάτια του παιδιού.
Στα αρχαία μυστήρια οι δοκιμασίες στόχευαν στο να διασφαλίσουν την ποιότητα (της πρόθεσης και της ματιάς) του μυούμενου. Αυτούσιες οι τελετές των αρχαίων μυστηρίων δεν έχουν διασωθεί σε "επίσημα" κείμενα, αλλά από αυτά που ξέρουμε ο στόχος ήταν η διεύρυνση της αντίληψης: για παράδειγμα, στα Ελευσίνια μυστήρια διδάσκονταν (με τρόπο συγκινησιακό) το αέναον της ζωής μέσα από το θάνατο και την επαναγέννηση του σπόρου. 

Φαίνεται πως η συγκίνηση παίζει και έπαιζε μεγάλο ρόλο στην τροποποίηση της αντίληψης - όταν συγκινούμαστε "ξεχνάμε" λίγο το μυαλό μας με τις ακατάπαυστες σκέψεις του, και βιώνουμε τα πράγματα με την ψυχή, το συναίσθημα, την καρδιά μας. Αυτή η βίωση είναι που αλλάζει τα εντός μας δεδομένα. Η συγκίνηση είναι που αλλάζει τη ματιά μας, έστω στιγμιαία. Το ξεπέρασμα του ορίου ανάμεσα στη ζώνη άνεσης και στη ζώνη μάθησης, η βίωση της ομορφιάς και της αρμονίας της φύσης μέσα στη σιωπή, χωρίς λόγια περιγραφές ή εξηγήσεις - αυτά μας μεταμορφώνουν.


Οι όποιες τελετές στοχεύουν στη σύνδεση, στο συντονισμό (την εναρμόνιση) του ανθρώπου με - τι; Την Πηγή του, την Ψυχή του, τη Δύναμη, το Πνεύμα, τις αρχέγονες δυνάμεις της Δημιουργίας... Σίγουρα με παράγοντες που ξεπερνούν την παρούσα γήινη προσωπικότητα (και γνώση) του.

"You can take a horse to water but you can't make it drink"

Παρά την όποια τελετή, τον όποιο τελετουργό, τα όποια λόγια ή πράξεις, τις όποιες δοκιμασίες περάσει ο μυούμενος, είναι απολύτως στη δική του ευχέρεια το τι θα κάνει με τη σύνδεση ή την όποια εναρμόνιση μπορεί να επετεύχθη... Η τελετή της μύησης είναι απλά ένας σπόρος: μια σπορά στο βάθος του υποσυνειδήτου του, που περιμένει την ώρα της, τον τόπο και το χρόνο της να βλαστήσει (εάν είναι τυχερή!) Ο καθένας είναι ελεύθερος: είναι δικό του θέμα εάν θα εδραιώσει τη σύνδεση αυτή εντός του (εάν θα της βρεί μια θέση να "καθίσει" μέσα του δηλαδή), αν θα τη διατηρήσει και πώς, αν θα την ισχυροποιήσει και θα την εξελίξει, εάν τελικά θα της επιτρέψει να του διευρύνει τη συνειδητότητα.


Στην πορεία εξέλιξης της ανθρώπινης συνειδητότητας, το ζητούμενο είναι πάντα ένα: καθώς περνάμε από τα ίδια μέρη, τους ίδιους τόπους (εντός ή εκτός), να βλέπουμε με νέα μάτια, με νέα αντίληψη. Ολο και περισσότερα, όλο και βαθύτερα.

Κυριακή, 30 Απριλίου 2017

Γραμμική Σκέψη, Κυκλική Σκέψη

Αν βγούμε έξω και κοιτάξουμε τη φύση γύρω μας, δεν βλέπουμε ούτε μία ίσια γραμμή. Και αν εξαιρέσουμε την κυβική δομή κάποιων (ελάχιστων) κρυστάλλων, ούτε "κουτιά" δεν βλέπουμε.


Ζούμε, όμως, σε έναν "γραμμικό" κόσμο. Η, μάλλον, σε έναν γραμμικό πολιτισμό: ταξινομούμε τη γνώση και τις επιστήμες και έτσι τις ξεχωρίζουμε τη μία από την άλλη καλά-καλά και στεγανά ("τι σχέση έχει η υγεία με τη γεωπονική; καμία!" μου έλεγε θριαμβευτικά ένας επιστήμων πρόσφατα). Οι άνθρωποι αυτοκαθοριζόμαστε με βάση το επάγγελμά μας - είμαστε δικηγόροι ή γιατροί, ζωγράφοι ή αγρότες, καθηγητές ή μηχανικοί. (Εστω, οι περισσότεροι από μας, γιατί υπάρχουν και αυτοί που συνδυάζουν αρκετά και δύσκολα μπαίνουν σε αναγνωρίσιμα καλούπια.) 


Ζούμε σε "κουτιά": τα σπίτια μας, τα σχολεία μας, οι χώροι εργασίας μας, τα οχήματά μας - από το ένα κουτί μεταφερόμαστε στο άλλο, διακριτά κουτιά, διακριτά γνωστικά πεδία (στο κουτί που ονομάζουμε σχολείο μαθαίνουμε φυσική, γλώσσα, γεωγραφία, εικαστικά, όλα ξεχωριστά), και φτάνουμε να κάνουμε ένα διακριτό επάγγελμα (ένα κουτί μέσα σε ένα άλλο κουτί). Ολα διακριτά, ξεχωριστά, και στεγανά.


Στη φύση (στα τοπία, στα δέντρα, στη θάλασσα, στο ίδιο μας το σώμα) τα πάντα συνδέονται. Τίποτα δεν είναι απολύτως στεγανό, όλα αλληλοπεριχωρούνται. Ολα είναι κύκλος. Οταν τραυματίζεται το χέρι μας νιώθουμε τον πόνο με όλο μας το σύστημα. Οταν πάσχει η καρδιά πάσχουν και τα νεφρά, πάσχει και ο συναισθηματικός μας κόσμος. Οταν ρίχνουμε φυτοφάρμακα στη γη περνούν στον υδροφόρο ορίζοντα και μολύνεται το νερό ενός ποταμού εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά - ο οποίος ποταμός μπορεί να αρδεύει άλλα χωράφια, μια άλλη πόλη, να χύνεται σε μία άλλη θάλασσα. Κόβεται ένα δάσος στη Χαλκιδική και πάσχει από ξηρασία η Κρήτη. Ενα έντομο αποκτά ανοχή σε ένα ζιζανιοκτόνο σε μία περιοχή, και σύντομα όλα τα μέλη του είδους του απανταχού της γης δεν βλάπτονται πλέον από το συγκεκριμένο ζιζανιοκτόνο. Τα πάντα είναι συστήματα που επιδρούν το ένα επί του άλλου διαρκώς - τίποτα δεν μένει ανεπηρέαστο από τίποτα, όλα τροποποιούν και τροποποιούνται. Ολα τα ζωντανά, τουλάχιστον. (Στην περμακουλτούρα λέμε "everything gardens"!)


Η γραμμική σκέψη μας πάει από-δω-μέχρι-εκεί, έχει αρχή-μέση-τέλος. Το τέλος είναι τέλος. Πάει και τέλειωσε, που λέμε. Το κάθε εμπόδιο μας φαίνεται βουνό, το κάθε τέλος είναι θάνατος ("μικρός" ή "μεγάλος"). Η "κυκλική" σκέψη δε σταματά: μέσα στον κύκλο όλα είναι κρίκοι της αλυσίδας (μαθήματα, που λένε οι μεταφυσικά σκεπτόμενοι), ο κύκλος δεν έχει αρχή και τέλος. Η φύση πεθαίνει και αναγεννάται σε κάθε κύκλο της γης γύρω από τον ήλιο. Μία ερωτική σχέση που "τελείωσε" φέρει μέσα της το σπέρμα και τις προϋποθέσεις της επόμενης, με τη μορφή της σοφίας που αποκτήθηκε κατά τη διάρκειά της. Ο κύκλος περιέχεται και περιέχει άλλους κύκλους. Τίποτα δεν στέκεται μόνο του, αποκομμένο ή απομονωμένο, όλα συνδέονται.

Εγραψα τον όρο "κυκλική σκέψη" για να τον αντιδιαστείλω με τη γραμμική - στην πραγματικότητα, θα ήταν σωστότερο να μιλούμε για ολιστική σκέψη. Πρόκειται για έναν τρόπο σκέψης που λαμβάνει υπόψη τις αλληλεπιδράσεις των στοιχείων μέσα σε ένα σύστημα (έναντι της μονομερούς αντιμετώπισης κάθε στοιχείου ξεχωριστά).

Η εμπειρία πολλών ανθρώπων σήμερα όταν πάνε στο γιατρό, λ.χ., είναι οτι παραπονούνται, ας πούμε, από πονοκεφάλους. Ο γιατρός θα δώσει ένα φάρμακο για τον πονοκέφαλο, το οποίο όμως θα επιδράσει στο στομάχι, οπότε ο ασθενής θα πάει στο γαστρεντερολόγο - και θα πάρει άλλο φάρμακο. Το οποίο πιθανόν να επιδράσει στη διάθεσή του, οπότε μπορεί να επισκεφθεί τον ψυχίατρο, ο οποίος θα του δώσει ένα άλλο φάρμακο, το οποίο πιθανόν να επιδράσει στο αναπνευστικό του - οπότε θα πάρει σειρά ο πνευμονολόγος, κ.ο.κ. Ιδού ο κύκλος! Ο οποίος, όμως, τυγχάνει μάλλον φαύλος, γιατί η υγεία του ανθρώπου διαρκώς επιδεινώνεται... Ισως ένας πιο φωτισμένος ολιστικά σκεπτόμενος γιατρός να λάμβανε υπόψη του αφενός τις αιτίες του πονοκεφάλου, αφετέρου την αλληλεπίδραση των οργάνων (στοιχείων του συστήματος που λέγεται ανθρώπινος οργανισμός) και των δραστικών χημικών ουσιών των φαρμάκων, και να συνταγογραφούσε ανάλογα.



Η γραμμική σκέψη και τα κουτιά προσφέρουν 'τάξη και ασφάλεια', και μας βολεύουν. Οπως το ξεβόλεμα, έχει και το βόλεμα το δικό του τίμημα: αποκοπτόμαστε από τη φύση, από τις καμπύλες, τις ροές, την εξέλιξη και τη σοφία της. Αποκοπτόμαστε από τη γονιμότητα - δεν υπάρχει τετράγωνη μήτρα ούτε ολόισιος φαλλός σε κανένα βιολογικό είδος στον πλανήτη μας. Αποκοπτόμαστε ο ένας από τον άλλον, και στενεύουμε τον ορίζοντα της σκέψης μας.

Η ολιστική σκέψη βλέπει συνδέσεις και αλληλεπιδράσεις, βλέπει συστήματα, βλέπει τα πράγματα "σφαιρικά", όπως λέμε (να τος πάλι ο κύκλος!). Η ολιστική σκέψη δεν είναι απλή - ούτε σαν διαδικασία του σκέπτεσθαι, ούτε σαν υπόθεση. Προϋποθέτει αφενός περισσότερες γνώσεις, αφετέρου την επίγνωση οτι δεν υπάρχουν διαθέσιμες όλες οι απαραίτητες γνώσεις! 

Ακούγεται παράδοξο, αλλά οι άνθρωποι που σκέφτονται πιο ολιστικά είναι αυτοί που ευκολότερα παραδέχονται οτι δεν τα ξέρουν όλα. Οσο πιο ολιστικά σκέπτεται ένας άνθρωπος τόσο λιγότερη αλαζονεία διαθέτει. Συχνά μπορεί να φαίνεται ακόμα και αδαής μπροστά στους "φωστήρες" της γραμμικής σκέψης. Συχνότατα δεν γίνεται κατανοητός από τον μέσο άνθρωπο των κουτιών και των γραμμών. Δύσκολος ο τετραγωνισμός του κύκλου!