Ο Βούδας και ο Διάβολος (μια παλιά ιστορία)

 

Μια φορά κι έναν καιρό, αυτός που έμελλε να γίνει ο Βούδας (= Φωτισμένος), καθόταν κάτω από ένα δέντρο, και διαλογιζόταν. Η παράδοση λέει οτι ο διαλογισμός του αυτός κράτησε σαράντα ολόκληρες μέρες, μετά βγήκε ("ξύπνησε") από τον διαλογισμό του φωτισμένος πλέον, και άρχισε να διδάσκει... Το τι έγινε μετά, μπορεί κανείς να ανατρέξει στην ιστορία του Βουδισμού και να το μάθει.

Η δική μας ιστορία ξεκινά ΠΡΙΝ "ξυπνήσει" ο Βούδας από τον διαλογισμό του.

Καθόταν λοιπόν ο πρίγκηπας (πρίγκηπας ήτανε πριν φωτιστεί ο Βούδας) με τα μάτια κλειστά, σε βαθύ  διαλογισμό, κάτω από το δέντρο του. Στην Κόλαση υπήρχε αναταραχή. Οι διάφοροι δαίμονες που είναι επιφορτισμένοι με το να "κόβουν κίνηση" τι συμβαίνει στη Γη, έχουν αρχίσει να ανησυχούν σοβαρά βλέποντας τον πρίγκιπα να  διαλογίζεται. Πάει λοιπόν μία επιτροπή από δαύτους στο μεγάλο αφεντικό, και του λέει "πολυχρονεμένε μας" (ή όπως αλλιώς προσφωνούν οι δαίμονες τον διάβολο) "τον βλέπεις αυτόν εκεί κάτω από το δέντρο;" "τον βλέπω μια χαρά" τους λέει. "Ε, λοιπόν, μάθε πως σε κανα μήνα ο άθλιος αυτός θα φωτιστεί, θα βγει από το διαλογισμό του, και θα αρχίσει να διδάσκει! Κι αλίμονό μας. Οι άνθρωποι θα τον ακούσουνε, θα τον ακολουθήσουνε... και πάει, το κλείσαμε το μαγαζί. Η ανεργία θα μας φάει!" Ο διάβολος, χαλαρά, απάντησε "καλά, μην ανησυχείτε τόσο, το έχω υπό έλεγχο το πράγμα".

Αλλά οι μέρες περνούσαν. Μάταια περίμεναν οι δαίμονες οτι κάτι θα έκανε "το αφεντικό" (κανα κεραυνό, κανα άγριο ζώο, κάτι τελοσπάντων), αλλά τίποτα. Και φυσικά τους έτρωγε η ανησυχία. Ξαναπάνε λοιπόν στο διάβολο, "κάνε κάτι όσο είναι καιρός, σε 20 μέρες ο βλαμένος αυτός θα φωτιστεί, και θα διδάξει, και τι θα κάνουμε εμείς" κτλ κτλ. Χαλαρά ο διάβολος, "τι ανησυχείτε, το 'χω σας λέω", και τους ξαναστέλνει πίσω στα πόστα τους. Περνούσαν οι μέρες, οι δαίμονες άρχισαν να τρώνε τα νύχια τους από την αγωνία, πηγαίνανε και ξαναπηγαίνανε στο διάβολο με φαγωμένα νύχια, κρίσεις πανικού, υστερία κτλ, αλλά ο διάβολος ζεν τελείως, τους έστελνε πίσω άπρακτους.

Εφτασε και η τελευταία μέρα. Σε 24 ώρες ο πρίγκηπας θα έβγαινε από το διαλογισμό του. Οι δαίμονες, σε κατάσταση παραφροσύνης από το φόβο και την αγωνία πλέον, πάνε όλοι μαζί στο διάβολο, με πλακάτ και ντουντούκες, φωνάζοντας διάφορα του τύπου "κάνε κάτι" "αφεντικό σώσε μας" "κάτω ο Βούδας" "δεν θέλουμε την κόλαση να γίνει πάρκινγκ" "ο Βούδας θα μας λιανίσει", κτλ. Ο διάβολος, ζεν όπως πάντα, χαμογελάει και λέει: "Τι στενοχωριέστε βρε κουτά; Αφήστε ήσυχο τον άνθρωπο. Θα ξυπνήσει, ναι, θα φωτιστεί, ναι, θα διδάξει, βεβαίως, θα τον ακολουθήσουνε οι άνθρωποι, μάλιστα, όλα καλά κι ωραία. ΕΜΕΙΣ ΘΑ ΟΡΓΑΝΩΣΟΥΜΕ ΤΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΟΥ".

(Κάτι μου λέει οτι αυτή  η ιστορία δεν είναι ένας απλός θρύλος...)

"Να Μη Διστάσεις"

 

"Να Μη Διστάσεις" της Mary Oliver

"Αν ξαφνικά και αναπάντεχα νιώσεις χαρά, να μη διστάσεις. Να υποκύψεις. Πόσες ζωές και πόσεις πόλεις καταστρέφονται, ή πρόκειται να καταστραφούν. Δεν είμαστε σοφοί, ούτε και επιδεικνύουμε συχνά την καλωσύνη. Τόσα και τόσα πράγματα ποτέ δεν θα σωθούν. Παρόλα αυτά, η ζωή έχει ακόμα πιθανότητες. Ίσως να είναι ο τρόπος της να αμύνεται, πως κάποτε κάτι συμβαίνει που ξεπερνά όλα τα πλούτη και τη δύναμη του κόσμου τούτου. Θα μπορούσε να είναι οτιδήποτε, αλλά το πιθανότερο είναι να το δεις την στιγμή που ξεκινά η αγάπη. Τέλοσπάντων, έτσι συμβαίνει συχνά. Τέλοσπάντων, ότι και να 'ναι, μη φοβηθείς την αφθονία του. Η χαρά δεν φτιάχτηκε να είναι ψίχουλο."

(μετάφραση Ελενα Γκώγκου)

Πνευματική Παράκαμψη

 Μαθητεύοντας εδώ και τόσα χρόνια σε διάφορους 'πνευματικούς χώρους' έχω γίνει μάρτυρας του εξής φαινομένου: άνθρωποι προχωρημένοι στο 'πνευματικό μονοπάτι', γνώστες φιλοσοφιών, ανώτερων διδασκαλιών και θεωριών, οι οποίοι διεκδικούν για τον εαυτό τους τον τίτλο του μεταφυσικού ή πνευματικού δασκάλου (είτε με αυτούς τους όρους είτε με άλλους, πιο "ταπεινούς" τρόπον τινά), να ζουν μία ζωή τελείως αλλιώτικη από αυτά που πρεσβεύουν. Να κάνουν πνευματικές διαλέξεις, να έχουν "μαθητές", να γράφουν περί αποκρυφισμού και πνευματικότητας στις διάφορες ομάδες τους στα κοινωνικά δίκτυα, να ποστάρουν "αγάπη και φως" στο facebook, και συγχρόνως οι προσωπικές και οι κοινωνικές τους σχέσεις να πάσχουν: από έλλειψη ενσυναίσθησης, από κοινωνική νοημοσύνη, τελικά από έλλειψη ενσυνειδητότητας (συνειδησιακής ενημερότητας). Έτσι βλέπουμε εναλλακτικούς θεραπευτές να ασπάζονται κρυπτοφασιστικές ιδεολογίες, μεταφυσικούς δασκάλους να δημιουργούν 'αυλές θαυμαστών', και άλλα πολλά λυπηρά.

Είναι ένα φαινόμενο υπαρκτό και πολύ διαδεδομένο, για δύο πιθανούς λόγους: σήμερα με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οι άνθρωποι  συνδέονται οριζόντια, κάτι που επιτρέπει μεγαλύτερη ορατότητα, και επίσης η πνευματική γνώση είναι πιο εύκολα διαθέσιμη. Μέσα στα τελευταία 10 και κάτι χρόνια, στην Ελλάδα, τα σεμινάρια του ενός ή του άλλου brand πνευματικότητας δίνουν και παίρνουν, καθώς η ανθρωπότητα κάνει μία στροφή  μακριά από την πρότερη λατρεία της ύλης. Η πνευματικότητα υπόσχεται γαλήνη ("νιρβάνα" κτλ), αυτογνωσία (με σεμινάρια, διαλογισμούς, κτλ), βαθειά κατανόηση, καλή υγεία (άπειρες τεχνικές εδώ), επικοινωνία με "ανώτερα όντα" και προφητείες (αγγέλους, εξωγήινους, δασκάλους, κτλ), ευκολία ενίοτε στην καθημερινή ζωή ("προσκάλεσε την αφθονία στη ζωή σου"), ενίοτε και έλεγχο των γύρω συνθηκών ζωής ("μαγνήτισέ το στη ζωή σου με 'το μυστικό'") και άλλα τέτοια. Τα σεμινάρια που κυκλοφορούν δεν διαφημίζουν την ηθική διαβίωση (right livelihood), ή την συμπονετική μη-βίαιη επικοινωνία, ή την δημοκρατική λήψη αποφάσεων, ή την υπεράσπιση των φυσικών πόρων από την λεηλασία, κτλ. Αυτά ενέχουν  κίνδυνο, μόχθο και ηθικά διλήμματα, και δεν πουλάνε (ούτε πνευματική μούρη, ούτε εισιτήρια). 'Ετσι, βλέπουμε ανθρώπους που υποχρεώνουν τους υπαλλήλους τους να εργάζονται με συμβάσεις δουλείας και μισθούς πείνας, ή να υπερχρεώνουν το δημόσιο σε στημένους διαγωνισμούς, να γίνονται ένθερμοι οπαδοί των τάδε και τάδε δασκάλων πνευματικότητας και σεμιναρίων αυτογνωσίας, και να αυτοπλασάρονται ως 'πνευματικοί'. Κάπου ως κοινωνία έχουμε πάθει κάποια σύγχυση, πιθανώς, για την έννοια της πνευματικότητας (όπως τουλάχιστον την φανταζόμαστε οι παλαιότεροι).

Φαίνεται, όμως, τελικά, οτι το φαινόμενο δεν είναι σημερινό. Κάπου στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο Τζων Γουέλγουντ (αμερικάνος ψυχοθεραπευτής της διαπροσωπικής ψυχολογίας) εφηύρε τον όρο 'πνευματική παράκαμψη' (spiritual bypassing). Με τα δικά του λόγια "πνευματική παράκαμψη είναι η τάση να χρησιμοποιούμε πνευματικές ιδέες και πρακτικές για να παρακάμψουμε ή να αποφύγουμε να αντιμετωπίσουμε άλυτα συναισθηματικά θέματα, ψυχολογικά τραύματα, και ημιτελή αναπτυξιακή εργασία". 'Εκτοτε και άλλοι στοχαστές και shadow workers έχουν γράψει για το φαινόμενο αυτό. 

Η προσευχή, ο διαλογισμός, οι πνευματικές πρακτικές είναι σημαντικές πειθαρχίες και βοηθήματα προκειμένου να εναρμονιστούμε με τον εσώτερο εαυτό μας και τον σκοπό της ζωής μας. Εάν όμως αυτά δεν συνοδεύονται με αντίστοιχη εργασία στον διαπροσωπικό τομέα, στις σχέσεις μας με τους συνανθρώπους μας δηλαδή, είναι έως και άχρηστα. Γιατί τι νόημα έχει να προσεύχεσαι για κάποιον όταν δεν μπορείς να διαχειριστείς τον θυμό σου απέναντί του όταν συζητάτε; Τι νόημα έχεις να κάνεις όμορφους διαλογισμούς όταν αρνείσαι να αποδεχτείς το γήρας ή το θάνατο; Τι νόημα έχει να φτιάχνεις όμορφους βωμούς με άνθη και κρυστάλλους στο δωμάτιό σου και να οργίζεσαι παθητικά (χωρίς ανάληψη δράσης) για τα στραβά του κόσμου; Τι νόημα έχει να διδάσκεις μεταφυσικές θεωρίες και να καταπιέζεις τις πραγματικές σου ανάγκες για σωματική εγγύτητα και τρυφερότητα;

Η ζωή δεν είναι μαύρο-άσπρο, έχει άπειρες αποχρώσεις χρωμάτων ενδιάμεσα. Δεν είμαστε μόνοι μας: αλληλεπιδρούμε διαρκώς με τα πάντα γύρω μας, η κάθε μας κίνηση και λόγος τροποποιούν το περιβάλλον μας με φανερό ή αφανή τρόπο. Δεν υπάρχει, νομίζω, τίποτα πιο πνευματικό από την αποδοχή της ζωής ως έχει.

Νομίζω έχει έρθει η ώρα να δούμε τους εαυτούς μας ως έχουν. Να αποδεχτούμε και να φωτίσουμε πρώτα τα δικά μας σκοτάδια και τον δικό μας πόνο πριν επιχειρήσουμε να αναλάβουμε τα σκοτάδια και τους πόνους των άλλων. Να αποδεχτούμε τις αληθινές μας ανάγκες και να τις εκφράσουμε, να συμπονέσουμε τον ίδιο μας τον εαυτό, και να αποδεχτούμε οτι κατέχουμε μόνο ένα μικρό, δικό μας, κομμάτι της αλήθειας: για να μπορέσουμε να τη δούμε ολόκληρη θα πρέπει να αποδεχτούμε τα κομματάκια της αλήθειας των άλλων. Αυτό ενίοτε πονάει, και εκεί αντιστεκόμαστε. Στα δύσκολα, η πνευματικότητα βοηθά, αλλά είναι εύκολο να τη χρησιμοποιήσουμε ως παυσίπονο ευρέως φάσματος και να αποκοπούμε από την πραγματικότητα της ζωής.

Ο άνθρωπος που κάνει πνευματική παράκαμψη δεν αποδέχεται οτι πονάει, οτι έχει ανάγκες, οτι θυμώνει ή ζηλεύει, δεν αποδέχεται οτι είναι εγωιστής, μικροπρεπής, άπληστος, ή ψεύτης. Όλα αυτά τα κρύβει θαυμάσια κάτω από το χαλί της πνευματικότητας, γιατί δεν τα αντέχει, δεν μπορεί να δει τις πολύ ανθρώπινες ανάγκες που βρίσκονται πίσω από τις ανάρμοστες συμπεριφορές του και τους χαρακτηρισμούς που του προσδίδουν. Ντρέπεται. Η ντροπή δεν είναι τίποτα άλλο παρά ο φόβος οτι δεν είμαστε άξιοι να αγαπηθούμε. Ίσως αυτή να είναι η αξία της αγάπης ως αυτο-συμπόνοια: αποδεχόμενοι τον εαυτό μας ως έχει, "με τα φλούδια και τα κουκούτσια του" που έλεγε και ο ποιητής,  είναι πολύ ευκολότερο να αποδεχτούμε τους γύρω όπως είναι, χωρίς κρίσεις ή φαντασιώσεις. Και χωρίς τα δεκανίκια της πνευματικής παράκαμψης.

Υπάρχω γιατί

Υπάρχεις. Είμαι γιατί είσαι, Είσαι γιατί είμαι.

Μέσα από τη σχέση μας με το "άλλο" υπάρχουμε και ζούμε. Ο πολιτισμός μας των τελευταίων αιώνων μας έδωσε την ψευδαίσθηση της αυτονομίας, το ιδανικό της ανεξαρτησίας που βασίζεται στην αποσύνδεσή μας με το "άλλο" και "τους άλλους". Αποσυνδεθήκαμε από τους αληθινούς προγόνους μας (αλλά αναδεικνύουμε όποιους προγόνους μας προσδίδουν κύρος ή λάμψη), αποσυνδεθήκαμε από τη φύση γύρω μας (χρησιμοποιώντας την ως εργαλείο ή πόρο προς εκμετάλλευση για την ικανοποίηση της απληστίας μας), αποσυνδεθήκαμε από τη δική μας φύση την ανθρώπινη, από αυτό που μας κάνει ανθρώπους. Τι είναι αυτό;

Σήμερα αναρωτιόμαστε δικαίως.

Είμαστε ζωάκια θηλαστικά. "Δενόμαστε" με δεσμούς αλληλεξάρτησης με τους γονείς και τα αδέλφια μας, με την ευρύτερη κοινότητα - χωρίς το ανήκειν η ίδια η επιβίωσή μας βρίσκεται σε επισφάλεια. Παρόλα αυτά, το "ανένταχτος" αποτελούσε χαρακτηρισμό σχεδόν τιμής σε κάποιους κύκλους, και η ανεξαρτησία, η αυτάρκεια, η αυτοδιάθεση και η αυτονομία είναι τα ιδανικά όλων μας, συνώνυμα με την ελευθερία και την αξιοπρέπεια.

Πόσο εύκολα παραβλέπουμε και αποσιωπούμε την ανάγκη του ανήκειν, την ανάγκη ο ένας του άλλου. Στη φύση τίποτα δεν λειτουργεί αυτόνομα, τα πάντα εντάσσονται σε ένα οικοσύστημα - το οποίο όταν διαταραχθεί κλυδωνίζεται, και η επιβίωση (και η ευτυχία θα τολμούσα να πω) των ειδών εντός του τίθεται σε κίνδυνο. 

Η αλήθεια μας βρίσκεται στην αλληλεξάρτηση.

Ακόμα και αν ξέρω να αλέθω, να ζυμώνω και να φτιάχνω το ψωμί μου, εξαρτώμαι από το στάρι του κάμπου - από τον σπορέα του, τη βροχή και τον ήλιο, τον θεριστή, κτλ.

Οσο και αν τα "έχω βρει με τον εαυτό μου", η αγκαλιά του συντρόφου, του παιδιού, του γονέα, του φίλου είναι ανεκτίμητης αξίας για την ψυχική μου υγεία (και για τη σωματική, λένε οι έρευνες τώρα πια). Οσο κι αν πιστεύω οτι "η ομορφιά βρίσκεται μέσα μου", ένα αγαπημένο μουσικό κομμάτι (που κάποιος εμπνεύστηκε, έγραψε, έπαιξε και ακούω) γεννά συναισθήματα που δεν θα βίωνα αλλιώς και με πλουτίζει με τρόπους ανείπωτους.

Τα πάντα γύρω μας ανταλάσσουν τις ουσίες τους, το ίδιο κάνουμε κι εμείς κι ας μην το αξιολογούμε. Ανταλάσσοντας μεταξύ μας ιδέες, σκέψεις, συναισθήματα, αγγίγματα και υγρά δημιουργούμε νέους κόσμους και νέες ζωές. Έτσι μόνο προχωρά και εμπλουτίζεται η ζωή όλων μας, τρεφόμαστε και τρέφουμε. Στη φύση - στην οποία ανήκουμε ολοκληρωτικά, είτε βολεύει τη φιλοσοφία μας είτε όχι - δεν υπάρχει ανεξαρτησία και αυτονομία, παρά μόνο αλληλεξάρτηση και ένα αέναο δούναι-λαβείν σε δυναμική ισορροπία. Δεν γίνεται τίποτα πουθενά που να μην έχει επιπτώσεις, δεν υπάρχει δράση χωρίς αντίδραση (όσο κρυφή ή φανερή, όσο "μεγάλη" ή "αμελητέα" κι αν θεωρείται από την πεπερασμένη μας αντίληψη), τα πάντα τροποποιούν το περιβάλλον τους - ο τυφλοπόντικας που θα σκάψει το λαγούμι του θα δώσει οξυγόνο στο έδαφος για τους μικροοργανισμούς που θα μετατρέψουν σε λίπασμα τη φλούδα της μπανάνας που πέταξε ένα παιδί από το αυτοκίνητο των γονέων του. Το λίπασμα θα θρέψει τους ηλίανθους που θα του δώσουν τα σπόρια που θα μασάει καθώς θα απολαμβάνει την ταινία του στο θερινό σινεμά... Και πάει λέγοντας. Οι συνδέσεις είναι πραγματικά άπειρες και συχνά ασύλληπτες: τις περισσότερες φορές δεν έχουμε ούτε τη φαντασία ούτε τη γνώση για να τις κάνουμε!

Η αλληλεξάρτηση γεννά αυτό που λέμε "αγάπη": τη φροντίδα, το νοιάξιμο για τη ζωή, την ευημερία, την ευτυχία του "άλλου". Δεν υπάρχει τίποτα άλλο που να μπορεί να συντηρήσει τη ζωή όπως την ξέρουμε. Δεν υπάρχει τίποτα άλλο που να μπορεί να νοηματοδοτήσει τη ζωή όπως την ξέρουμε. Η επίγνωση αυτή μπορεί να αλλάξει ολόκληρη την κοινωνία, την οικονομία, την πολιτική, όλο τον πολιτισμό μας: χωρίς τον "άλλον" (άνθρωπο, ζώο, φυτό, ορυκτό, αέριο, αστέρι, πλανήτη, κτλ) δεν υπάρχουμε, και το κυριότερο, δεν έχει νόημα να υπάρχουμε.

Τα Δώρα του Κύκλου

Από πού ν' αρχίσουμε;

Δεν υπάρχει αρχή. Αρχίζουμε από κει που βρισκόμαστε. Σταματάμε όπου κουραστούμε, ή  συγκινηθούμε. Και προχωράμε. Στην αρχή υπάρχουν διάσπαρτα στοιχεία, σημασίες, μέθοδοι, σχήματα, αριθμοί, θεωρίες, συναισθήματα, προθέσεις, κτλ. Σιγά-σιγά όλα αυτά θα έρθουν και θα γίνουν ένα μέσα μας. Σιγά-σιγά, θα μπούμε στο ΟΛΟΝ.

H μαντάλα είναι σύμβολο αρχετυπικό, γιατί υπάρχει παντού, σε ολόκληρη τη Δημιουργία, από τα πολύ μικρά ως τα πολύ μεγάλα, από τον Μικρόκοσμο ως τον Μακρόκοσμο. Τα πάντα έχουν ένα κέντρο, και μία περιφέρεια - διευρυνόμενη ή ελαττούμενη, δεν έχει σημασία. Η Μεγάλη Εκρηξη ξεκίνησε από ένα κέντρο, ένα σημείο "υπέρπυκνο και υπέρκυρτο", και εξαπλώθηκε προς κάθε κατεύθυνση. "Εν Αρχή Ην ο Λόγος": ο Λόγος, και σαν ήχος ακόμα, ξεκινά σαν μία "κουκκίδα", ένα σημείο-κύμα στο χώρο και στο χρόνο, το οποίο, καθώς συνεχίζεται η εκφορά του εξαπλώνεται για να γεμίσει το χωροχρόνο, και διανύει αποστάσεις προς κάθε κατεύθυνση. Σε κύκλο, σαν ένα βότσαλο που τάραξε τα νερά μία ήσυχης λίμνης. Ετσι γεννήθηκε το σύμπαν, έτσι γεννιέται ο άνθρωπος. Ολα τα πράγματα που υπάρχουν όλες οι υπάρχουσες και οι εν δυνάμει μαντάλες είναι φράκταλ της πρώτης αυτής Μεγάλης Μαντάλας, της Δημιουργίας.

H Δημιουργία ξεκινά από το κέντρο, το πνεύμα, την πρωταρχική σπίθα, το πρώτο κύτταρο: το δημιουργημένο (ον) για να γνωρίσει τον εαυτό του, την καταγωγή του, τη φύση του, δεν ξεκινά από το πρώτο κύτταρο, το κέντρο γιατί δεν ξέρει κάν ποιό είναι, πού βρίσκεται! Ο άνθρωπος (που η κυκλική του μορφή δεν είναι ορατή  στα μάτια των περισσοτέρων) για να γνωρίσει τον εαυτό του ξεκινά από την "επιφάνεια", την περίμετρο του κύκλου του, και από κει προχωρά στα ενδότερα.

Λέει ο Κ. Γιούνγκ: "Ζωγράφιζα κάθε πρωί, σ' ένα μπλοκάκι, ένα μικρό κυκλικό σχήμα, μια μαντάλα, που φαινόταν οτι αντιστοιχούσε στην εσωτερική μου κατάσταση της συγκεκριμένης εποχής. Με τη βοήθεια αυτών των σχεδίων μπορούσα να παρατηρήσω τις μεταμορφώσεις από μέρα σε μέρα... Οι μαντάλες μου ήταν κρυπτογραφήματα όπου μπορούσα να δω τον εαυτό μου να εργάζεται δυναμικά" (μτφ. από το "Memories, Dreams, Reflections")

Ο κύκλος είναι αέναος, και έχει ένα κέντρο. Εάν έχει δύο, το ονομάζουμε "έλλειψη", γιατί κάτι λείπει. Οταν ολοκληρωθεί αυτό που λείπει, γίνεται πάλι κύκλος - ολόκληρο, Ενα. Ο κύκλος έχει άπειρες ακτίνες, άπειρους δρόμους προς το κέντρο. Δεν υπάρχει ακτίνα καλύτερη ή χειρότερη, ωραιότερη ή ασχημότερη, όλες οδηγούν στο κέντρο: όλοι οι δρόμοι προς το κέντρο είναι ισότιμοι. Για τον Αναζητητή, για τον μυστικιστή, αυτό το κέντρο είναι η σύνδεσή του με το Πνεύμα, το Θεό, το Ατμαν, τον Εσωτερικό Χριστό, τον Πυρήνα της Υπαρξης. "Ολοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη", και όλοι είναι σεβαστοί.

Μέσα στον κύκλο εγγράφονται όλα τα σχήματα, μέσα στον κύκλο χωράνε όλοι οι αριθμοί. Μέσα στον κύκλο ιεραρχία δεν υπάρχει, δεν υπάρχει πάνω και κάτω, ανώτερο ή κατώτερο: το μόνο που μπορεί να οριστεί ως διαφορά είναι οι αποστάσεις από το κέντρο. Μέσα στην καθημερινότητά μας δεν μπορούμε αληθινά να ξεχωρίσουμε πόσο κοντά βρίσκεται ένας άνθρωπος στο "κέντρο" του, αυτό δεν είναι κάτι που φαίνεται στις εξωτερικές του εκδηλώσεις.

Τα πρώτα σχήματα που φτιάχνουν τα παιδιά μόλις μπορέσουν να ελέγξουν τη γραφίδα, είναι κύκλοι - οι οποίοι γρήγορα μεταμορφώνονται σε πρόσωπα, ήλιους, και λουλούδια. Οι ψυχολόγοι λένε οτι ο κύκλος είναι σημαντικό στοιχείο στην ωρίμανση της έννοιας του εαυτού. Οι κύκλοι μας θυμίζουν την πρώτη μας αίσθηση του υπάρχειν σε ένα "χώρο", μας πάνε πίσω στις πρώτες μας εμπειρίες της ασφαλειας. Μας θυμίζουν τη χαρά που πρωτοβιώσαμε με τις πρώτες μας ζωγραφιές, όταν πρωτοκαταφέραμε να οδηγήσουμε το χέρι που κρατούσε το μολύβι εκεί που θέλαμε, για να φτιάξουμε ένα πρώτο διακριτό σχήμα. Ως ενήλικες μας βοηθάει να "κεντραριστούμε" ψυχολογικά - είναι μια συνέχεια της διαδικασίας που ξεκινήσαμε ως παιδιά.

Εάν σταθούμε, εάν καθίσουμε σ' ένα χώρο ανοιχτό, σ' ένα λιβάδι, στην ανοιχτή θάλασσα, στην έρημο, και κοιτάξουμε ψηλά, ο ορίζοντάς μας είναι κυκλικός, είναι ένας θόλος. Και εμείς πάντα βρισκόμαστε στο κέντρο του. Βρισκόμαστε πάντα στο κέντρο του δικού μας ορίζοντα. Εκεί βρίσκονται και οι τέσσερεις κατευθύνσεις: μπροστά μας, πίσω μας, δεξιά και αριστερά μας - τα τέσσερα  σημεία του ορίζοντα.

Ολα τα σύμβολα είναι κωδικοποιημένες απεικονίσεις ιδεών που υπάρχουν μέσα μας (πού; σ' αυτό που ονομάστηκε από τον Γιούνγκ "συλλογικό ασυνείδητο", στο οποίο έχουμε πρόσβαση όταν λειτουργούμε με το δεξιό εγκεφαλικό μας ημισφαίριο). Αναγνωρίζουμε τα σύμβολα, γιατί μας μιλούν μια γλώσσα χωρίς λόγια, μας συγκινούν. Μέσα στη συγκίνηση υπάρχει η λέξη κίνηση. Κάτι κινείται μέσα μας, κάτι αρχίζει να ρέει. Τα σύμβολα γεννούν μέσα μας συναισθήματα, με πρώτο το συναίσθημα της οικειότητας. Τα σύμβολα είναι Πύλες Ιδεών, πύλες έμπνευσης: κάθε φορά εισέρχεται μέσα μας αυτό που εκείνη τη στιγμή μας χρειάζεται, ή / και μας ταιριάζει, ή / και μπορούμε να κατανοήσουμε, να απορροφήσουμε. Τα σύμβολα λένε διαφορετικά πράγματα στον καθένα μας την κάθε περίοδο της ζωής μας.

Ο κύκλος είναι το πρώτο, το απλούστερο, και ίσως το βαθύτερο σύμβολο που θα συναντήσουμε ποτέ στην ένσαρκη ζωή μας. Κάθε φορά που τον προσεγγίζουμε, με οποιοδήποτε τρόπο, τα δώρα του είναι πάντα εκεί, προσβάσιμα στον δεξιό μας εγκέφαλο και στο υποσυνείδητό μας: μένει μόνο σε μας να τα χαρούμε, να ωφεληθούμε από αυτά, και ίσως να "μεταφράσουμε" κάποια από αυτά ώστε να γίνουν κατανοητά και αξιοποιήσιμα και από τον αριστερό μας εγκέφαλο.

Διαλογισμοί στο Μαύρο - Ασπρο

Στις φετινές μας διακοπές, για κάποιο λόγο τα μάτια μας έπεσαν σε κάτι μικρά βοτσαλάκια με έντονη αντίθεση άσπρου και μαύρου. Καθόμαστε ώρες στην ακροθαλασσιά νωρίς το πρωί και αργά το απόγευμα, και μαζεύαμε χουφτίτσες από αυτές τις μικρές πέτρες, ξεδιαλέγοντάς τες με επιμέλεια και προσοχή ανάμεσα στις άλλες: τις πράσινες, τις κόκκινες κεραμιδί, τις γκρίζες και τις υπόλευκες... Ετσι γεννήθηκαν οι παρακάτω σκέψεις.

Το άσπρο και το μαύρο, η μέρα και η νύχτα, το φως και το σκοτάδι. Κάπου εδώ, συνεχίζει ο συνειρμός μας,  λέμε «το καλό και το κακό». Απλοϊκά, και χωρίς να το σκεφτούμε.  Ό,τι δεν βλέπουμε, ό,τι δεν καταλαβαίνουμε μας γεννά την καχυποψία: είναι αλλιώτικο, είναι άγνωστο, βολεύει το νου μας να το κατατάξουμε ως «κακό» ή έστω επικίνδυνο. Και έτσι βολευόμαστε στην ασφάλεια και την αδράνεια του «γνωστού». 

Οι παλιές παραδόσεις και οι μεγάλοι θεολόγοι μιλούν για τον εκδηλωμένο και τον ανεκδήλωτο Θεό. Προτού "ευαρεστηθεί να εκδηλωθεί" υπήρχε μεν, αλλά δεν υπήρχε κανείς για να το ξέρει οτι υπήρχε. Προτού υπάρξει το φως για να μπορεί να φανεί, υπήρχε το σκοτάδι. Το σκοτάδι, το μυστήριο, το ανεκδήλωτο. Η Παλαιά Διαθήκη λέει οτι το πρώτο πράγμα που δημιούργησε ο Θεός, ήταν το φως. Για να μπορέσει να δεί ο ίδιος τον εαυτό του, για να μπορούνε κάποτε να τον αντικρίσουν τα δημιουργήματά Του. Το φως συμβολίζεται με το λευκό, το σκοτάδι με το μαύρο. Το λευκό παράγει χρώματα, το μαύρο είναι αυτό που δεν μπορούμε να γνωρίζουμε, γιατί δεν μας έχει φανερωθεί. Περιέχει εν δυνάμει τα πάντα. Οταν δεν ξέρουμε κάτι, λέμε "είμαι στο σκοτάδι".

Το άσπρο είναι πολύ λαμπερό για τα μάτια μας,  τυφλώνει – το μαύρο μας φοβίζει, γιατί δεν βλέπουμε το περιεχόμενό του. Κι έτσι, οι περισσότεροι άνθρωποι κυμαινόμαστε στις αποχρώσεις του γκρί. Ούτε πολύ λευκό, ούτε όμως και μαύρο. Και πορευόμαστε στη ζωή μας ανάμικτοι: ούτε μαύροι ούτε άσπροι, ούτε κρύοι, ούτε ζεστοί – χλιαροί (με όλες τις συνδηλώσεις που μπορεί αυτή η λέξη να φέρει).  Κάπου στην Αποκάλυψη του Ιωάννη λέει οτι ο Χριστός (βλ. η αγάπη) μας θέλει είτε κρύους είτε ζεστούς - και για να το κάνει πιο σαφές, λέει οτι τους χλιαρούς θα τους κάνει εμετό! Η αγάπη δεν έχει "ναι μεν αλλά" - ή είναι, ή δεν είναι.

Η αγάπη δεν έχει γκρίζες ζώνες.

Η Καρδιά

Καρδιές βλέπουμε παντού. Διαθέτουμε κι εμείς από μία. Για την καρδιά μιλούν πολλοί: μυστικιστές, εραστές, ρομαντικοί, φιλόσοφοι, καρδιολόγοι. Το σχήμα τους μας φέρνει στο νου ένα σωρό πράγματα, κυρίως την αγάπη (πλησιάζει και η περίφημη γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου - κάποιοι, πιο ψαγμένοι, γνωρίζουν οτι υπάρχει κι ένας Αγιος Ερωτας, αλλά αυτόν δεν τον γιορτάζουμε με καρδούλες, ραβασάκια, και ρομαντικά γεύματα, δεν ξέρουμε καν πότε γιορτάζει).

Κάποιοι σύγχρονοι (δάσκαλοι, μυστικιστές) λένε οτι η καρδιά είναι "το όργανο του πνεύματος". 

Βρίσκεται στο κέντρο μας, στο κέντρο του οργανισμού μας, στο κέντρο του φυσικού και του ενεργειακού μας σώματος. Ενώνει τα άνω και τα κάτω. Σαν ενεργειακό κέντρο (τσάκρα, που έλεγαν και οι αρχαίοι Ινδοί) είναι ένας τεράστιος μετασχηματιστής ενέργειας. Το νιώθουμε να δονείται ή και να στροβιλίζεται, το νιώθουμε να "ανοίγει": όταν ερωτευόμαστε, όταν συγκινούμαστε, όταν αγκαλιαζόμαστε με αγάπη, όταν χαιρόμαστε με κάτι ωραίο, αληθινό, ή καλό. Η αγκαλιά φέρνει δύο καρδιακά  κέντρα κοντά, σε φυσική επαφή, και συν-δονούνται. Για αυτό μας αρέσουν τόσο οι αγκαλιές, γι αυτό αγκαλιάζονται οι άνθρωποι. Η αγκαλιά είναι πνευματικός νόμος, κι ας μην το ξέρουμε.

Από δω και στο εξής θα ακούμε πολλά σε σχέση με το όργανο αυτό, φυσικό και ενεργειακό. Είναι ακριβώς το όργανο που χρειαζόμαστε για να ζήσουμε τη ζωή μας με ειρήνη, αρμονία, σεβασμό, αλληλεγγύη, πνευματικότητα, και πρέπει να βρίσκεται σε καλή υγεία! Γι αυτό όλο και περισσότερο θα ακούγονται όροι όπως "η νοημοσύνη της καρδιάς", "η ευφυία της καρδιάς", "η σοφία της καρδιάς", "η καρδιακή αναπνοή" "η ενέργεια της καρδιάς", "η οδός της καρδιάς", "η λογική της καρδιάς"... 

Γιατί η καρδιά έχει τη δική της λογική, η οποία συχνά αντιτίθεται στη λογική του μυαλού. Είναι οι διαφορετικές "λογικές" των δύο εγκεφαλικών ημισφαιρίων, του δεξιού και του αριστερού (για τα οποία έχει γίνει λόγος παλαιότερα σ' αυτό εδώ το ιστολόγιο). Η καρδιά δεν είναι το συναίσθημα, αλλά εκφράζεται με το συναίσθημα. Η ευφυία της καρδιάς (την οποία κάποιοι ονομάζουν και διαίσθηση) γνωρίζει εν ριπή οφθαλμού το ποιόν του ανθρώπου που συναντά για πρώτη φορά, και αυτό μας το γνωστοποιεί με ένα συναίσθημα (συμπάθειας, οικειότητας, αντιπάθειας, φόβου, άγχους, ευχαρίστησης). Στο χέρι μας είναι να το λάβουμε ή όχι υπόψιν. Η καρδιά σέβεται την ελευθερία μας, δεν επιβάλλεται εάν δεν της  το επιτρέψουμε, είναι ο εντός μας ευγενής. Και είναι θηλυκή.

Στην καρδιά μας μέσα γίνεται ο Ιερός Γάμος, η καρδιά είναι ο ναός όπου ενώνεται το εντός μας άρρεν με το εντός μας θήλυ. Αυτό επεδίωκαν και οι "ησυχαστές πατέρες" της ορθόδοξης χριστιανικής παράδοσης με την περίφημη "προσευχή του Ιησού": εκείνοι τότε το έλεγαν "η κάθοδος του νου στην καρδιά". Ενας σύγχρονος μεταφυσικός φιλόσοφος λέει οτι αυτό είναι και το τέλος της γήινης διαδρομής μας.

Η καρδιά είναι δέκτης φωτός. Δέκτης συγχρόνως και πομπός. Δέχεται φως, το μετασχηματίζει, και το εκπέμπει: στο φυσικό μας σώμα το νιώθουμε σαν υγεία και ευεξία. Το συναισθηματικό μας σώμα το προσλαμβάνει σαν  διάθεση καλωσύνης, κάποιες φορές σαν μια παράξενη "χαρμολύπη", ένα συναίσθημα γλυκειάς γαλήνης. Το φως αυτό στο νου μας το βιώνουμε σαν διαύγεια σκέψης, μια άνεση σύλληψης και συσχετισμού ιδεών, μια νότα "μεγαλοφυίας" ακόμα-ακόμα. Σοφία. Μια πρόγευση ουρανού.