Αβέβαιοι καιροί

 Εδώ και μερικά χρόνια οι εποχές δυσκολεύουν όλο και περισσότερο. Τα θεμέλια του κόσμου μας και της κοινωνίας μας, με όλες της τις κατακτήσεις, τα προνόμια, και τα δεδομένα έχουν αρχίσει να τρίζουν και να βογγούν εδώ και καιρό. Το κύμα της πανδημίας ήρθε και μας τράβηξε το χαλί κάτω από τα πόδια εκ νέου. Εγκλεισμοί, απαγορεύσεις, υποχρεωτικοί εμβολιασμοί με πειραματικά σκευάσματα, κύματα μαζικού φόβου που τρέφονται εντέχνως από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Πρωτόγνωρα πράγματα, τρομακτικά, που τους περισσότερους μας έπιασαν εξαπίνης.

Στην Ελλάδα που πάνω από μία δεκαετία τώρα ταλαιπωρούμαστε αρχικά με την οικονομική κρίση, την πολιτική, και με την προσφυγική, και όλα μαζί συγχρόνως, με κύματα αυτοκτονιών, ροές μεταναστών που ξέμεναν εδώ λόγω Ευρωπαϊκής πολιτικής, και τους πολιτικούς να χορεύουν γαϊτανάκι εργαλειοποιώντας ότι πρόσφορο, η πανδημία ήρθε σαν κερασάκι στην τούρτα. Και βέβαια, επειδή ο τρόμος και η επισφάλεια πάντα κάποιους θα βολεύουν, "έρχονται" νέες επιδημίες, νέοι πόλεμοι, νέες ενεργειακές και επισιτιστικές κρίσεις "χειρότερες από κάθε προηγούμενο". Πολλοί από εμάς νιώθουμε σαν να ζούμε επάνω σε κινούμενη άμμο.

Υπάρχει τόπος να πατήσουμε - κάπου σταθερά; Υπάρχει.

Είναι το παρόν, η παρούσα στιγμή. Η ανάσα μας. Το χώμα που πατάμε. 

Δύσκολο, γιατί το μυαλό μας τρέχει (στους λογαριασμούς του ρεύματος, στα παιδιά, στη δουλειά, στο αύριο το μεθαύριο και το χτες). Εύκολο, για κάποιους. Εύκολο, αν επικεντρωθούμε και συγκεντρωθούμε, με άλλα λόγια αν βρούμε το κέντρο μας και σταθούμε εκεί, και μαζέψουμε όλες μας τις σκέψεις και τις δυνάμεις (αυτό το 'συν' στο 'συγκεντρωθούμε') εκεί. Στο κέντρο. Στο κέντρο μας.

Δεν με ενδιαφέρει να γράψω κάποιο δοκίμιο περί διαλογισμού, ανώτερου/κατώτερου εαυτού, "τι είναι το κέντρο της ύπαρξής μας" κτλ. Δεν είναι ώρες για πολλές φιλοσοφίες τώρα αυτές. 

Θα μιλήσω για πρακτικές λύσεις. Ανθοϊάματα. Παρότι μπήκαν στη ζωή του δυτικού ανθρώπου πριν έναν αιώνα, τώρα έχει έρθει η ώρα τους να λάμψουν, να δούμε την αληθινή αξία τους. Είναι ασφαλή, εύκολα στη χρήση τους, οικολογικά, δεν έχουν αντενδείξεις ή αλληλεπιδράσεις με οποιοδήποτε άλλο οποιουδήποτε είδους φάρμακο, δεν δημιουργούν εθισμούς, υπάρχουν πολλά για να επιλέξουμε, και πλέον υπάρχουν πολλοί θεραπευτές που τα συνταγογραφούν. Θα μπορούσα να πω οτι είναι έως και αναντικατάστατα για το εύρος των ψυχικών δυσκολιών που καλύπτουν.

Ενα διαδεδομένο σύμπτωμα που ακούγεται πολύ συχνά στις συνεδρίες είναι το "νιώθω κομμάτια". Ο κατακερματισμός. Αυτό που νιώθουμε αλλά  συχνά δεν μπορούμε να εκφράσουμε όσοι βιώσαμε αλλεπάλληλα σοκ, όσοι γίναμε θύματα ακραίας βίας, όσοι νιώσαμε να απειλείται  με όποιον τρόπο η ύπαρξή μας. Το πιο κλασσικό ανθοϊαμα εδώ είναι το Star of Bethlehem από τα ιάματα του Μπαχ. Συνοδευτικό αυτού, θα μπορούσαμε να πούμε, είναι η Εχινάκεια (Echinacea, από τη συλλογή της FES). Επαναφέρουν τα διασκορπισμένα μας κομμάτια στη θέση τους, και γινόμαστε"ολόκληροι" ξανά.

Παρότι η καθημερινότητα μας εντάσσει σε μία ρουτίνα κατά την οποία "ξεχνάμε", και στο προσκήνιο του μυαλού και της ψυχής μας δεν υπάρχει, ένα κυρίαρχο συναίσθημα της εποχής είναι η απόγνωση. Την αφήνουμε στην άκρη, γιατί είναι ίσως το δυσκολότερο συναίσθημα  να αντιμετωπίσουμε, αλλά υποβόσκει, και καθώς την κουκουλώνουμε, θεριεύει. Δύο σημαντικά ανθοϊάματα εδώ είναι το Sweet Chestnut του Μπαχ, και το Borage (FES). Μας δίνουν τη βαθειά πίστη που χρειαζόμαστε να μας σηκώσει από την άβυσσο, αλλά και το κουράγιο να συνεχίσουμε ήσυχοι.

Το ίαμα της Τσαπουρνιάς (Prunus spinosa) θα βοηθήσει στις ακραίες εκείνες ώρες που η απόγνωση είναι τέτοια που "μας έρχεται τρέλλα", φοβόμαστε οτι θα χάσουμε τα λογικά μας, και μας έρχονται αυτοκαταστροφικές σκέψεις και τάσεις που δεν ελέγχουμε. Μας φέρνει ήπια στο εδώ και τώρα, μαλακώνει την ψυχή μας, μας ησυχάζει. Φέρνει φως όταν μας κυριεύουν τα σκοτάδια.

Ενα σύνθετο ίαμα που φαίνεται να βοηθά τις πολύ δύσκολες ώρες είναι το Crisis Rescue από την Κοιν.Σ.Επ. "Ανθρώπου Φύσις". Περιέχει τα 5 ιάματα του rescue remedy του Μπαχ, ενισχυμένα από την Εχινάκεια και την Τσαπουρνιά. Η μέχρι τώρα χρήση του δείχνει οτι καλύπτει τις ακραίες συνθήκες και συναισθήματα της εποχής μας, είτε αυτά προέρχονται άμεσα από 'πραγματικές' συνθήκες είτε είναι δευτερογενή.

Αφησα  για το τέλος (σχεδόν) το κατεξοχήν ίαμα των μεταβάσεων, την Καρυδιά (Walnut) τουΜπαχ. Για το ίαμα αυτό έχω γράψει εκτενέστερα και παλαιότερα. Πρόκειται για ένα ίαμα αναντικατάστατο για τις εποχές που ζούμε, για την αβεβαιότητα, τη μεταμόρφωση, την αλλαγή των γύρω μας συνθηκών και την ανάγκη να διατηρήσουμε σώας τας φρένας μέσα στον σημερινό κυκεώνα.

Θέλω όμως να μιλήσω για ένα ίαμα ακόμα. Καθώς γινόμαστε μάρτυρες καθημερινά συστημάτων που καταρρέουν και αποκαλύπτεται η σαθρότητα θεσμών που μέχρι τώρα θεωρούσαμε απαράβατους έως και ιερούς, καλούμαστε να σταθούμε όρθιοι μέσα στα συντρίμμια, με μόνο 'όπλο' την δική μας (ηθική και συνειδησιακή) ακεραιότητα. Είναι μία εποχή που μας προκαλεί να λειτουργήσουμε από τον 'τόπο' της δικής μας ηθικής συνείδησης, της δικής μας αλήθειας (όποια και αν είναι αυτή), έτσι ώστε να έχουμε τη βεβαιότητα οτι κάναμε ότι ξέραμε και μπορούσαμε καλύτερο και ορθότερο. Τη βεβαιότητα αυτή, της κατά  συνείδηση δράσης, μας τη δίνει το ίαμα του Φλώμου (Mullein,της FES). Μόνο έτσι μπορούμε να σταθούμε σταθερά και να λειτουργήσουμε "από το κέντρο μας" στην κινούμενη άμμο της εποχής.

Ανθοϊάματα και Συστημική Αναπαράσταση: Chicory και η Εμπλοκή στο Ανήκειν

 

Το Chicory (κιχώριο, πικροράδικο) είναι ίσως από τα πιο κοινά αγριολούλουδα, ή μάλλον "ζιζάνια", σε ολόκληρη την εύκρατη ζώνη του πλανήτη μας. Εχει ρίζα βαθιά και πασσαλώδη, θεόπικρη (φτιάχνουν υποκατάστατο καφέ από αυτήν), γερά  στελέχη παντός καιρού, και άνθη γαλάζια... Αν τα λουλούδια "μιλούν για την αγάπη", καθώς λένε οι ποιητές, τα λουλούδια του chicory μιλούν για μία απολύτως ουράνια, θα λέγαμε και θεϊκή αγάπη. Ο ουρανός (μέσα από το χρώμα του άνθους) μας παραπέμπει στην άπλα και στην ελευθερία, στο χωρίς όρους και όρια, στο απέραντο και το ευγενές συγχρόνως. Τα ανθοϊάματα, όμως, μας δόθηκαν για να μετασχηματίσουμε τη σκιά μας σε φως: η σκιά που φωτίζει λοιπόν αυτό το άνθος, ως ανθοϊαμα, είναι: η διάθεση να κρατήσουμε τους αγαπημένους μας κοντά μας πάση θυσία (τα άνθη με το ουράνιο χρώμα δεν έχουν μίσχο!!!) με κάθε μέσο και τρόπο (με δωροδοκίες, απειλές, φανερή ή αφανή χειραγώγηση, παθητική επιθετικότητα κτλ). Λέμε κάποτε οι ανθοθεραπευτές (χαριτολογώντας αλλά όχι πολύ) οτι είναι το ίαμα για την "Ελληνίδα μάνα" και για τις απανταχού "drama queens". 

Η διάθεση να κρατήσουμε κοντά μας τους αγαπημένους μας είναι φυσική και απολύτως κατανοητή, εννοείται. 'Ολοι την έχουμε νιώσει. Τι συμβαίνει όμως σε έναν άνθρωπο όταν, μέσα στη φυσική διαδικασία της ενηλικίωσής του, έρχεται η ώρα να ζευγαρώσει; 'Η, να κάνει μία στενή φιλία με έναν άνθρωπο έξω από τα πλαίσια της πατρικής/μητρικής του οικογένειας; Πολύ συχνά, ειδικά στις χώρες με μεσογειακή κουλτούρα, βλέπουμε κυρίως μητέρες οι οποίες εχθρεύονται τις  στενές φιλίες ή/και τις ερωτικές σχέσεις των παιδιών τους, θέλοντας να τα κρατήσουν "στην ποδιά τους". Κάποιες, μάλιστα, τα καταφέρνουν με διάφορα τεχνάσματα: είτε ενσταλάζοντας από νωρίς ενοχές στα παιδιά τους είτε (αν οι προσωπικότητες των παιδιών δεν είναι πολύ επιρρεπείς σε ενοχές) με τεχνάσματα παθητικής επιθετικότητας ή άλλου τύπου χειραγώγησης. Είναι γνωστό τοις πάσι το λεγόμενο "πεθερικό μίσος" από την πεθερά στη νύφη (ή, σπανιότερα, στο γαμπρό), και όλοι μας έχουμε ακούσει ιστορίες (κυρίως) μητέρων που διεκδικούν την αποκλειστικότητα και την αφοσίωση των παιδιών τους σε βάρος της συζυγικής τους σχέσης.

φωτογραφία αλιευμένη από το διαδίκτυο

Με άλλα λόγια, δεν επιτρέπουν στο παιδί τους να ανήκει στο νέο σύστημα που δημιούργησε (ή θέλει να δημιουργήσει) είτε αυτό λέγεται ζευγάρι, είτε οικογένεια, είτε μία στενή φιλία. Ο Μπερτ Χέλλινγκερ, εμπνευστής της Συστημικής Αναπαράστασης, στην "Κρυφή Συμμετρία της Αγάπης", μίλησε για τις 'τάξεις της αγάπης' στα οικογενειακά συστήματα: το ανήκειν, τον δεσμό, το δούναι-λαβείν, την ιεραρχία (πρέπουσα θέση μέσα στο σύστημα), και τον σεβασμό. Τα οικογενειακά συστήματα διευρύνονται όταν ένα παιδί μεγαλώνοντας θελήσει να δημιουργήσει ένα νέο, δικό του σύστημα - και το νέο αυτό σύστημα θα πρέπει να έχει προτεραιότητα έναντι του παλαιού οικογενειακού, γιατί έτσι είναι η φυσική τάξη των πραγμάτων. 'Ετσι, η κόρη του μπαμπά και ο γιός της μαμάς θα ανήκουν πλέον ο ένας στον άλλον εφόσον γίνουν ζεύγος.

Η εμπλοκή δημιουργείται όταν ο γονέας διεκδικεί (με οποιοδήποτε τρόπο) το παιδί του εμποδίζοντας το νέο ανήκειν, και τελικά, την ενηλικίωσή του. Εχουν παρατηρηθεί και πιο ακραία φαινόμενα, να μην θεωρούνται μέλη της ευρύτερης οικογένειας οι σύζυγοι (ή/και τα παιδιά-εγγόνια) και να μην προσκαλούνται σε οικογενειακές τελετές (τραπέζια ονομαστικών εορτών των γονέων, κηδείες, κτλ). Εχουν γραφτεί σελίδες επί σελίδων για την ψυχολογία τέτοιων γονέων, τις αιτίες του φαινομένου, το περίφημο "σύνδρομο της ελληνικής οικογενειακής πολυκατοικίας", τις δυσλειτουργίες της νέας οικογένειας κτλ. Η Συστημική Αναπαράσταση αυτό το φαινόμενο θα το κατέτασσε στις εμπλοκές του ανήκειν.

Φυσικά η οικογένεια δεν είναι το μοναδικό πεδίο όπου βλέπουμε τέτοιες εμπλοκές (αν και, καθώς φαίνεται, όλα από κάπου εκεί πηγάζουν). Το φαινόμενο παρατηρείται και στις φιλικές σχέσεις, και όχι μόνο στα παιδιά. Οι εκπαιδευτικοί συχνά παρατηρούν φιλίες μικρών παιδιών να 'χαλούν' επειδή το ένα μέλος της φιλίας αποφάσισε να διευρύνει τον κύκλο των φίλων του, οπότε ο/η κολλητός/η τον διεκδικεί ή τον απορρίπτει όταν δεν καταφέρνει να έχει την αποκλειστικότητά του. Το ζήτημα της αποκλειστικότητας στις ερωτικές σχέσεις είναι μάλλον ακανθώδες, και άπτεται πολλών ειλικρινών συζητήσεων περί κοινής συναίνεσης, αλλά η χειραγώγηση και η παθητική επιθετικότητα παρατηρούνται πολύ συχνά και στις πιο μονογαμικές των σχέσεων.

Πρόκειται ακριβώς για το πεδίο που βοηθά και εξισορροπεί το ανθοϊαμα Chicory. Τα γαλάζια-ουρανί ανθάκια του, τα χωρίς μίσχο, ανοίγουν για ελάχιστες πρωινές ώρες και μετά κλείνουν - χάνονται. Το μάθημά του είναι αυτό: "αν με θέλεις τόσο κοντά σου που δεν μου δίνεις ούτε μίσχο δικό μου, θα φύγω γρήγορα, δεν θα ανθίσω για πολύ. Αγάπα με όπως μας αγαπά ο ουρανός, ελεύθερα και χωρίς όρους". Το ίαμα αυτό μας διδάσκει οτι η αληθινή αγάπη δίνεται ελεύθερα χωρίς όρους και αφύσικες δεσμεύσεις. Η αγάπη είναι ιερή, και το ιερό μπορεί να ανθίσει μόνο σε περιβάλλον ελευθερίας: όπως ακριβώς οι μικροί άνθρωποι που φέρνουμε στον κόσμο, και οι φίλοι μας.

Πνευματική Παράκαμψη

 Μαθητεύοντας εδώ και τόσα χρόνια σε διάφορους 'πνευματικούς χώρους' έχω γίνει μάρτυρας του εξής φαινομένου: άνθρωποι προχωρημένοι στο 'πνευματικό μονοπάτι', γνώστες φιλοσοφιών, ανώτερων διδασκαλιών και θεωριών, οι οποίοι διεκδικούν για τον εαυτό τους τον τίτλο του μεταφυσικού ή πνευματικού δασκάλου (είτε με αυτούς τους όρους είτε με άλλους, πιο "ταπεινούς" τρόπον τινά), να ζουν μία ζωή τελείως αλλιώτικη από αυτά που πρεσβεύουν. Να κάνουν πνευματικές διαλέξεις, να έχουν "μαθητές", να γράφουν περί αποκρυφισμού και πνευματικότητας στις διάφορες ομάδες τους στα κοινωνικά δίκτυα, να ποστάρουν "αγάπη και φως" στο facebook, και συγχρόνως οι προσωπικές και οι κοινωνικές τους σχέσεις να πάσχουν: από έλλειψη ενσυναίσθησης, από κοινωνική νοημοσύνη, τελικά από έλλειψη ενσυνειδητότητας (συνειδησιακής ενημερότητας). Έτσι βλέπουμε εναλλακτικούς θεραπευτές να ασπάζονται κρυπτοφασιστικές ιδεολογίες, μεταφυσικούς δασκάλους να δημιουργούν 'αυλές θαυμαστών', και άλλα πολλά λυπηρά.

Είναι ένα φαινόμενο υπαρκτό και πολύ διαδεδομένο, για δύο πιθανούς λόγους: σήμερα με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οι άνθρωποι  συνδέονται οριζόντια, κάτι που επιτρέπει μεγαλύτερη ορατότητα, και επίσης η πνευματική γνώση είναι πιο εύκολα διαθέσιμη. Μέσα στα τελευταία 10 και κάτι χρόνια, στην Ελλάδα, τα σεμινάρια του ενός ή του άλλου brand πνευματικότητας δίνουν και παίρνουν, καθώς η ανθρωπότητα κάνει μία στροφή  μακριά από την πρότερη λατρεία της ύλης. Η πνευματικότητα υπόσχεται γαλήνη ("νιρβάνα" κτλ), αυτογνωσία (με σεμινάρια, διαλογισμούς, κτλ), βαθειά κατανόηση, καλή υγεία (άπειρες τεχνικές εδώ), επικοινωνία με "ανώτερα όντα" και προφητείες (αγγέλους, εξωγήινους, δασκάλους, κτλ), ευκολία ενίοτε στην καθημερινή ζωή ("προσκάλεσε την αφθονία στη ζωή σου"), ενίοτε και έλεγχο των γύρω συνθηκών ζωής ("μαγνήτισέ το στη ζωή σου με 'το μυστικό'") και άλλα τέτοια. Τα σεμινάρια που κυκλοφορούν δεν διαφημίζουν την ηθική διαβίωση (right livelihood), ή την συμπονετική μη-βίαιη επικοινωνία, ή την δημοκρατική λήψη αποφάσεων, ή την υπεράσπιση των φυσικών πόρων από την λεηλασία, κτλ. Αυτά ενέχουν  κίνδυνο, μόχθο και ηθικά διλήμματα, και δεν πουλάνε (ούτε πνευματική μούρη, ούτε εισιτήρια). 'Ετσι, βλέπουμε ανθρώπους που υποχρεώνουν τους υπαλλήλους τους να εργάζονται με συμβάσεις δουλείας και μισθούς πείνας, ή να υπερχρεώνουν το δημόσιο σε στημένους διαγωνισμούς, να γίνονται ένθερμοι οπαδοί των τάδε και τάδε δασκάλων πνευματικότητας και σεμιναρίων αυτογνωσίας, και να αυτοπλασάρονται ως 'πνευματικοί'. Κάπου ως κοινωνία έχουμε πάθει κάποια σύγχυση, πιθανώς, για την έννοια της πνευματικότητας (όπως τουλάχιστον την φανταζόμαστε οι παλαιότεροι).

Φαίνεται, όμως, τελικά, οτι το φαινόμενο δεν είναι σημερινό. Κάπου στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο Τζων Γουέλγουντ (αμερικάνος ψυχοθεραπευτής της διαπροσωπικής ψυχολογίας) εφηύρε τον όρο 'πνευματική παράκαμψη' (spiritual bypassing). Με τα δικά του λόγια "πνευματική παράκαμψη είναι η τάση να χρησιμοποιούμε πνευματικές ιδέες και πρακτικές για να παρακάμψουμε ή να αποφύγουμε να αντιμετωπίσουμε άλυτα συναισθηματικά θέματα, ψυχολογικά τραύματα, και ημιτελή αναπτυξιακή εργασία". 'Εκτοτε και άλλοι στοχαστές και shadow workers έχουν γράψει για το φαινόμενο αυτό. 

Η προσευχή, ο διαλογισμός, οι πνευματικές πρακτικές είναι σημαντικές πειθαρχίες και βοηθήματα προκειμένου να εναρμονιστούμε με τον εσώτερο εαυτό μας και τον σκοπό της ζωής μας. Εάν όμως αυτά δεν συνοδεύονται με αντίστοιχη εργασία στον διαπροσωπικό τομέα, στις σχέσεις μας με τους συνανθρώπους μας δηλαδή, είναι έως και άχρηστα. Γιατί τι νόημα έχει να προσεύχεσαι για κάποιον όταν δεν μπορείς να διαχειριστείς τον θυμό σου απέναντί του όταν συζητάτε; Τι νόημα έχεις να κάνεις όμορφους διαλογισμούς όταν αρνείσαι να αποδεχτείς το γήρας ή το θάνατο; Τι νόημα έχει να φτιάχνεις όμορφους βωμούς με άνθη και κρυστάλλους στο δωμάτιό σου και να οργίζεσαι παθητικά (χωρίς ανάληψη δράσης) για τα στραβά του κόσμου; Τι νόημα έχει να διδάσκεις μεταφυσικές θεωρίες και να καταπιέζεις τις πραγματικές σου ανάγκες για σωματική εγγύτητα και τρυφερότητα;

Η ζωή δεν είναι μαύρο-άσπρο, έχει άπειρες αποχρώσεις χρωμάτων ενδιάμεσα. Δεν είμαστε μόνοι μας: αλληλεπιδρούμε διαρκώς με τα πάντα γύρω μας, η κάθε μας κίνηση και λόγος τροποποιούν το περιβάλλον μας με φανερό ή αφανή τρόπο. Δεν υπάρχει, νομίζω, τίποτα πιο πνευματικό από την αποδοχή της ζωής ως έχει.

Νομίζω έχει έρθει η ώρα να δούμε τους εαυτούς μας ως έχουν. Να αποδεχτούμε και να φωτίσουμε πρώτα τα δικά μας σκοτάδια και τον δικό μας πόνο πριν επιχειρήσουμε να αναλάβουμε τα σκοτάδια και τους πόνους των άλλων. Να αποδεχτούμε τις αληθινές μας ανάγκες και να τις εκφράσουμε, να συμπονέσουμε τον ίδιο μας τον εαυτό, και να αποδεχτούμε οτι κατέχουμε μόνο ένα μικρό, δικό μας, κομμάτι της αλήθειας: για να μπορέσουμε να τη δούμε ολόκληρη θα πρέπει να αποδεχτούμε τα κομματάκια της αλήθειας των άλλων. Αυτό ενίοτε πονάει, και εκεί αντιστεκόμαστε. Στα δύσκολα, η πνευματικότητα βοηθά, αλλά είναι εύκολο να τη χρησιμοποιήσουμε ως παυσίπονο ευρέως φάσματος και να αποκοπούμε από την πραγματικότητα της ζωής.

Ο άνθρωπος που κάνει πνευματική παράκαμψη δεν αποδέχεται οτι πονάει, οτι έχει ανάγκες, οτι θυμώνει ή ζηλεύει, δεν αποδέχεται οτι είναι εγωιστής, μικροπρεπής, άπληστος, ή ψεύτης. Όλα αυτά τα κρύβει θαυμάσια κάτω από το χαλί της πνευματικότητας, γιατί δεν τα αντέχει, δεν μπορεί να δει τις πολύ ανθρώπινες ανάγκες που βρίσκονται πίσω από τις ανάρμοστες συμπεριφορές του και τους χαρακτηρισμούς που του προσδίδουν. Ντρέπεται. Η ντροπή δεν είναι τίποτα άλλο παρά ο φόβος οτι δεν είμαστε άξιοι να αγαπηθούμε. Ίσως αυτή να είναι η αξία της αγάπης ως αυτο-συμπόνοια: αποδεχόμενοι τον εαυτό μας ως έχει, "με τα φλούδια και τα κουκούτσια του" που έλεγε και ο ποιητής,  είναι πολύ ευκολότερο να αποδεχτούμε τους γύρω όπως είναι, χωρίς κρίσεις ή φαντασιώσεις. Και χωρίς τα δεκανίκια της πνευματικής παράκαμψης.

Εχινάκεια η πορφυρή.

κήπος Χαλανδρίου 2014

Ισως να είναι το πιο δημοφιλές βοτάνι μετά τη ρίγανη, ειδικά το χειμώνα. Μας έρχεται από την Αμερική, όπου οι αυτόχθονες Ινδιάνοι το χρησιμοποιούσαν για τα δαγκώματα των φιδιών και τον πονόλαιμο. Από τον 19ο αιώνα και μετά οι αμερικάνοι «Εκλεκτικοί» (μία σχολή βοτανικής ιατρικής που συνδύαζε τις υπάρχουσες βοτανοθεραπευτικές προσεγγίσεις, και γνώρισε μεγάλη επιτυχία μέχρι και τις αρχές του 20ου αιώνα) την ενέταξαν πλήρως στη φαρέτρα της βοτανοθεραπείας. Είχε τέτοια επιτυχία ως βότανο που σήμερα έχει σχεδόν εξαφανιστεί στην άγρια μορφή της. Καλλιεργείται όμως εύκολα, είναι φυτό πολυετές και όμορφο, οπότε μπορούμε να το έχουμε στις γλάστρες και στους κήπους μας χωρίς ενοχές ότι το στερούμε από το φυσικό του οικοσύστημα. 

φωτογραφία από διαδίκτυο

Ανήκει στην οικογένεια των Σύνθετων (Asteraceae, Compositae), στην ίδια οικογένεια με τον ηλίανθο, την καλέντουλα, το ραδίκι, το μαρούλι, το χαμομήλι, την αχιλλεία, και άλλα 30-τόσες χιλιάδες είδη. Είναι ίσως η μεγαλύτερη βοτανική οικογένεια που διαθέτει ο πλανήτης μας. Τα είδη της οικογένειας αυτής είναι σημαντικά για τον άνθρωπο, τόσο από οικονομική όσο και από βοτανοθεραπευτική πλευρά. Το χαρακτηριστικό αυτής της οικογένειας είναι ότι τα άνθη τους φαίνονται ένα αλλά είναι στην πραγματικότητα πολλά: πολλά μικρά ανθίδια (disk florets) σε συγκεκριμένη γεωμετρική διάταξη (δύο σπείρες με την ακολουθία Φιμπονάτσι, η μία μέσα στην άλλη), και τα ανθίδια του εξωτερικού κύκλου (ray florets) έχουν ένα μεγάλο πέταλο – δίνοντας έτσι την εικόνα του ενιαίου. Η εικόνα της μαντάλας (mandala). 

φωτογραφία από διαδίκτυο

Ενεργειακά, θα μπορούσαμε να πούμε ότι μας μιλούν για την έννοια της προσωπικότητας και της ατομικοποίησης: έχουμε πολλά στοιχεία, σε τάξη, που συγκροτούν ένα όλον. Το κάθε άνθος, φυσικά, εστιάζει σε μία διαφορετική πτυχή, σε ένα διαφορετικό θέμα που αντιμετωπίζει η προσωπικότητα. Η εχινάκεια ως βότανο ενεργοποιεί τον οργανισμό, είναι αντίδοτο για το δηλητήριο φιδιών – σταματάει τη δράση της υαλουρονιδάσης, ενός ενζύμου που διαλύει τα κύτταρα – και ενισχύει το ανοσοποιητικό όταν αντιμετωπίζει ιούς κρυώματος και στρεπτοκοκκικές μολύνσεις. Περισσότερα για την ιστορία και τη φαρμακευτική του δράση θα δείτε εδώ (https://botanologia.gr/echinacea-ena-apo-ta-simantikotera-votana-toy-planiti-mas/). 

φωτογραφία από διαδίκτυο

Σταματάω στο ότι σταματάει τη διάλυση (την αποδόμηση των κυττάρων, όπως αναφέρουν τα σχετικά εγχειρίδια), γιατί εδώ κάπου βρίσκεται και η ενεργειακή του δράση ως ανθοϊαμα. Όπως αναγράφεται στο Flower Essence Repertory (http://www.flowersociety.org/repertory-on-line.htm), η εχινάκεια βοηθάει «όταν αισθανόμαστε κατακερματισμένοι από ακραίο τραύμα ή κακοποίηση που έχει καταστρέψει την αίσθηση του Εαυτού (και) όταν απειλούμαστε από φυσική ή συναισθηματική διάλυση». Με απλά λόγια, όταν «νιώθουμε κομμάτια», μαζεύει τα κομμάτια μας! Μας επανασυναρμολογεί σε ένα όλον με τάξη και συνοχή. Μας ανασυγκροτεί. Επαναφέρει την ακεραιότητα του συστήματος, του οργανισμού μας, και αυτό είναι αναγκαίο για να μπορεί να αμυνθεί αποτελεσματικά σε περαιτέρω προσβολές (είτε προέρχονται από ανθρώπους είτε από μικρόβια/ιούς). 

κήπος Χαλανδρίου 2013

Το τι μπορεί να συμβεί στον καθέναν μας που θα μπορούσε να διαταράξει αυτή τη συνοχή, εύκολα ίσως μπορούμε να το φανταστούμε: από το να μας σκυλοβρίσει ένας συνάνθρωπος σε μία ευάλωτη στιγμή μας, μέχρι το να βρεθούμε θύμα μίας τρομοκρατικής ενέργειας, πολέμου, βιασμού, κακοποίησης, να παραβρεθούμε σε μία σκηνή βίας και να ταραχτούμε βαθειά – όλα αυτά μέσα σε μία κοινωνία όπου η αίσθηση της προσωπικής μας ταυτότητας είναι επισφαλής και υπό απειλή ανά πάσα στιγμή (Οι άνθρωποι ψάχνουμε το ανήκειν μας μέσα στην οικογένεια και στην κοινωνία, και σήμερα με τις κατακλυσμιαίες αλλαγές στα επίπεδα αυτά το ανήκειν μας είναι υπό συνεχή διαπραγμάτευση. Χωρίς το στήριγμα του ασφαλούς ανήκειν είμαστε πολύ πιο ευάλωτοι στις προσβολές της συνοχής μας ως προσωπικότητες). 

φωτογραφία από διαδίκτυο

Οι ανθοθεραπευτές σε τέτοιες περιπτώσεις σκεφτόμαστε το λεγόμενο «ίαμα της διάσωσης» (rescue remedy/five flower formula) του Δρ. Μπαχ. Είναι το πιο διαδεδομένο ίαμα για τις περιπτώσεις ακραίου στρες, σοκ, και τραύματος. Το σύνθετο αυτό ίαμα όμως δεν περιέχει κανένα άνθος της οικογένειας των Σύνθετων, και το ζήτημα της θρυμματισμένης προσωπικότητας δεν αντιμετωπίζεται ως έχει, παρά μόνο έμμεσα. Το ανθοϊαμα της εχινάκειας δίνει ακριβώς αυτό το παραπάνω στοιχείο, της επανασυγκρότησης της προσωπικότητας. Μία θεραπευόμενη, η οποία δεν γνώριζε τα ιάματα που περιείχε το θεραπευτικό της μπουκαλάκι, περιέγραψε τη δράση του ως εξής: «έβλεπα τον εαυτό μου σαν ένα κιούπι σπασμένο κομμάτια, και ένα-ένα άρχισαν να επιστρέφουν στη θέση τους και να κολλάνε μεταξύ τους σαν παζλ, και έγινα πάλι ολόκληρη». 

κήπος Δράμας 2020

Δεν είναι ίσως τυχαίο ότι τα κατεξοχήν ιάματα για την άμυνα, ή το αρραγές του ηλεκτρομαγνητικού μας πεδίου, τα ιάματα της αχιλλείας (λευκής, ροζ, και κίτρινης), ανήκουν στην ίδια οικογένεια με την εχινάκεια. Οι αχιλλείες προστατεύουν, αλλά όταν το κακό έχει γίνει, η εχινάκεια μας επανασυγκροτεί σε ένα ισχυρό δυναμικό όλον. Αυτό είναι που μας δίνει και τη δυνατότητα της επανασύνδεσής μας με αυτό που ονομάζουμε συχνά Ψυχή, ή Ανώτερο Εαυτό, ή Εγώ με κεφαλαίο Ε.

φωτογραφία από διαδίκτυο

Ανθοϊάματα και Συστημική Αναπαράσταση - Πρώτες Σκέψεις

Μη-Με-Λησμόνει

 Είναι λίγος καιρός που ασχολούμαι (ως θεραπευόμενη και εκπαιδευόμενη) με τη Συστημική Αναπαράσταση (ΣΑ), μα είναι ένα σύστημα που με έχει κερδίσει. Πρόκειται για μία προσέγγιση οικογενειακής/διαγενεακής αρωγής (ή θεραπείας) που ξεκίνησε από τον Μπερτ Χέλινγκερ ("Η κρυφή συμμετρία της αγάπης") και οι θεωρητικές της βάσεις έλκουν από τη θεωρία των συστημάτων, τη θεωρία των μορφογενετικών πεδίων, την θεραπεία Gestalt, και τον Νευρογλωσσικό Προγραμματισμό (NLP). Το βλέπω να συνδέεται τόσο με την Περμακουλτούρα, με το Dragon Dreaming, και με την Ανθοθεραπεία, που έρχεται και αρμόζει θαυμάσια με τον τρόπο της σκέψης και την πρακτική της ζωής μου. Παραθέτω κάποιες πρώτες σκέψεις, για την σχέση της ΣΑ με την πρακτική της Ανθοθεραπείας.

Με την βοήθεια της Συστημικής/Οικογενειακής Αναπαράστασης, συνειδητοποιούμε τις συστημικές παραμέτρους του προβλήματός μας και οδηγούμαστε (μέσω του συμβολικού/κβαντικού επιπέδου) στην απελευθέρωσή μας από τα νοσηρά δεσμά του οικογενειακού μας συστήματος. Η ΣΑ διερευνά τις εμπλοκές που ενυπάρχουν μέσα στην οικογένεια και εκφράζονται με δυσάρεστους τρόπους στη ζωή μας σαν επαναλαμβανόμενα μοτίβα, και αποκαθιστά τις υγιείς "Τάξεις της Αγάπης". Με άλλα λόγια, στόχος είναι να αποκατασταθεί η ομαλή ροή της ενέργειας της αγάπης τόσο μέσα στο σύστημα όσο και μέσα στον άνθρωπο (που προσέρχεται σε θεραπεία), μια που ο κάθε άνθρωπος είναι συνδεδεμένος με ένα ή περισσότερα συστήματα (οικογένεια, επάγγελμα, κτλ).

Η Ανθοθεραπεία μας βοηθά σε ένα πρώτο επίπεδο να ανακουφιστούμε από ψυχικές δυσκολίες και αναταράξεις, ενθαρρύνει τον εσωτερικό μας διάλογο, και τελικά βοηθά να συνδεθούμε με αυτό το βαθύ αιώνιο στοιχείο του εαυτού μας (που κατά καιρούς έχει ονομαστεί Ψυχή, Ατμαν, Ανώτερος Εαυτός, εν ημίν Θεός, Πνεύμα κτλ) προκειμένου να ζήσουμε μία ζωή ελεύθερη, δημιουργική, και με νόημα. Τα ανθοϊάματα τροποποιούν ήπια την ψυχική μας διάθεση ώστε η νοοτροπία μας να ενναρμονιστεί με τις επιταγές της Ψυχής/Ατμαν/Πνεύματός μας. Ο δρ.Μπαχ δημιούργησε ένα σύστημα 38 ανθοϊαμάτων (γνωστά ως Ανθοϊάματα Μπαχ), και αργότερα οι επίγονοί του προχώρησαν στην δημιουργία πολλών ακόμα. Κυκλοφορούν σήμερα στο εμπόριο εκατοντάδες ανθοϊάματα, για πλείστες όσες εκφάνσεις και μοτίβα του ανθρώπινου ψυχισμού.

Οι κοινές λέξεις εδώ είναι η ελεθερία/απελευθέρωση, σύστημα, και μοτίβα. Πρόκειται δηλαδή για δύο θεραπευτικές μεθοδολογίες (healing modalities) που αποτελούν συστήματα τα οποία επιδιώκουν να μας ελευθερώσουν από τα δεσμά των βλαβερών μας μοτίβων (συμπεριφοράς, νοοτροπίας, ζωής). Ενα άλλο κοινό στοιχείο είναι η προσέγγιση στο ασυνείδητο βαθύ τραύμα - και οι δύο μεθοδολογίες είναι σε θέση να ανασύρουν και να αποκαλύψουν το τραύμα (το οποίο κυβερνά τη ζωή μας 'από τις κουίντες') προκειμένου να το νοηματοδοτήσουν.

Flower of Life Seed Mandala

Διερευνώντας το ποιά ανθοϊάματα και σε ποιά φάση της ΣΑ θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν, ως πρώτες σκέψεις μου ήρθαν τα εξής:

Κατά τη διάρκεια μίας Αναπαράστασης, ο ενδιαφερόμενος/θεραπευόμενος κάποιες φορές δυσκολεύεται να δει και να κατανοήσει τα τεκταινόμενα. Το ίαμα που θα μπορούσε εδώ να χρησιμοποιηθεί είναι το Chestnut Bud (Bach), το οποίο μας φέρνει σε ενάργεια στο εδώ και στο τώρα, και βοηθά την εσωτερική ενημερότητα. Αλλο ένα ίαμα που ενδεχομένως να βοηθά εδώ είναι το ίαμα της σημύδας (Silver Birch, Findhorn Essences), που μας βοηθά να βλέπουμε τα πράγματα "με νέα μάτια", μας βοηθά να βλέπουμε πράγματα που δεν βλέπαμε πριν, προκειμένου να έχουμε νέες συνειδητοποιήσεις ('aha moments').

Αλλα ιάματα-καταλύτες που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν είναι το Holly (Bach). Το ίαμα αυτό μας εναρμονίζει με την ενέργεια (μας ανοίγει στην εμπειρία) της συμπαντικής αγάπης, όπου δεν υφίσταται θυμός, ευερεθιστότητα, triggering, ζήλεια, φθόνος, ανταγωνιστικότητα, κακία κτλ. με τη βοήθεια του ιάματος αυτού μπορούμε να σταθούμε σε ένα υψηλότερο σημείο και να δούμε τη δύσκολη εμπειρία μας ως φαινόμενο, με τα μάτια της αγάπης (αποδοχής, συμπερίληψης, συμπόνοιας), όπου όλοι χωράμε.

Μία διαδικασία ΣΑ μας συνδέει σχεδόν αναπόφευκτα με τους προγόνους μας, και τη σχέση που έχουν τα μοτίβα της ζωής μας μαζί τους. Σαν κοινωνία έχουμε εξορίσει τους προγόνους μας σε ένα ηλεκτρικό καντηλάκι σε ένα νεκροταφείο, και (στην καλύτερη περίπτωση) μερικές επιμνημόσυνες τελετές ανά εξάμηνο ή χρόνο. Πολλοί από μας δεν γνωρίζουμε τίποτα για τους προγόνους μας, έχοντας ξεριζωθεί από την πάτρια γη σε διάφορες ιστορικές περιόδους. Ενα ίαμα που θα μπορούσε να εγκαταστήσει καλύτερα μία σχέση μαζί τους είναι το Μη-Με-Λησμόνει (Forget-me-not, FES, και Pegasus Products). Το ίαμα αυτό διεγείρει τα σημεία εκείνα του εγκεφάλου μας που είναι υπεύθυνα για την βαθύτερη κατανόηση του "πέραν" κόσμου, και η σταθερή του χρήση μας βοηθά να συνδεθούμε με τις "καρμικές" μας σχέσεις/συνδέσεις με ανθρώπους που δεν ζουν πια. Παράλληλα δίνει και μία αίσθηση ασφάλειας σε σχέση με το φαινόμενο του θανάτου (συχνότατα δίνεται σε ανθρώπους που έχουν χάσει αγαπημένα πρόσωπα προκειμένου να συναισθανθούν οτι "δεν χάθηκαν" και οτι μπορούν να παραμείνουν συνδεδεμένοι και αγαπημένοι ασχέτως πεδίου ύπαρξης).

Συνδεόμενοι με τους γονείς μας, διερευνούμε τη σχέση μας με το μητρικό και το πατρικό πρότυπο. Η διαταραχή αυτή της σχέσης ενδέχεται να είναι στη βάση των προσωπικών μας προβλημάτων. Ενα ίαμα που βοηθά στην επανόρθωση της σχέσης μας με το πατρικό πρότυπο είναι ο Ηλίανθος (Sunflower, FES) τόσο για τους άντρες όσο και για τις γυναίκες. Ο ηλίανθος συμβολίζει τον "πατέρα-ήλιο" που κατά την ωρίμανσή του (όταν καρποφορεί) στρέφεται προς τα κάτω και αποτίει φόρο τιμής στη γη. Αλλο ένα ίαμα εδώ θα μπορούσε να είναι το Vine (Bach). Πρόκειται για μία yang ποιότητα/ιδιοσυγκρασία, που στην φωτεινή της έκφανση εκφράζεται με τον δυναμισμό του ανθρώπου που σε μια έκτακτη ανάγκη μπορεί να πάρει τις σωστές αποφάσεις και να γίνει στήριγμα και οδηγός των γύρω του, αλλά στην σκοτεινή της 'ανισόρροπη' έκφανση μπορεί να γίνει τύραννος, νταής, ή αυταρχικός. Το τελευταίο ίαμα που σκέφτομαι για την αποκατάσταση της σχέσης με το πατρικό πρότυπο είναι το Mountain Pride (FES). Πρόκειται για το αρχέτυπο του (ειρηνικού) πολεμιστή που μπορεί να υποστηρίξει τα ιδανικά, τις ιδέες, και τα δικαιώματά του, και δε δειλιάζει να μιλήσει την αλήθεια του.

Πολλοί άνθρωποι βιώνουν δυσκολία να συνάψουν σχέσεις βαθειάς εγγύτητας, και συχνότατα αυτό αφορά στο λεγόμενο τραύμα πρόσδεσης (bonding trauma) με τον πρώτο άνθρωπο που συναντάμε στη ζωή μας: τη μητέρα. Παρότι ο Μπερτ Χέλινγκερ έχει γράψει πως και μόνο που μας γεννάει η μητέρα μας τα "δίνει όλα", είναι συχνό φαινόμενο να έχουμε αφομοιώσει in utero την αμφιθυμία της να τεκνοποιήσει, ή τον δικό της πόνο, και αυτό ως μωρά το βιώνουμε ωε διακοπή της αγάπης της. Για το τραύμα αυτό ενδείκνυται το ίαμα Evening Primrose (FES). Μας δίνει την αίσθηση οτι ξαναγεννιόμαστε, αυτή τη φορά αγαπημένοι και επιθυμητοί. Αλλο ίαμα που ενδείκνυται για την αποκατάσταση της σχέσης με τη μητέρα είναι το Mariposa Lily (FES). Και αυτό, αλλά με άλλο μηχανισμό, μας συνδέει με το αρχέτυπο της μητέρας (είτε είμαστε ή θέλουμε να γίνουμε μητέρες, είτε ως παιδιά μητέρων). Μας θυμίζει οτι μπορεί η μητέρα μας να ήταν απούσα ή κακοποιητική, 'ατελής' όπως όλοι οι άνθρωποι της γης, αλλά η ψυχή μας μπορεί να θεραπευτεί από την επαφή μας με το αρχέτυπο της Μάνας. Ιαμα συμφιλίωσης με τη γυναικεία φύση είναι επίσης και η Ροδιά (Pomegranate, FES και Pegasus Products), που δίνει ώθηση στη γυναικεία δημιουργικότητα (είτε στον τομέα της τεκνοποίησης είτε σε οποιοδήποτε τομέα θελήσει μία γυναίκα να εκδιπλώσει τη δημιουργικότητά της) αλλά και ξεκαθαρίζει το τοπίο των προτεραιοτήτων μίας γυναίκας.

Τα συστήματα λειτουργούν καλά όταν το κάθε στοιχείο τους βρίσκεται στη σωστή του θέση. Εάν αλλάξει θέση (πχ το παιδί σφετεριστεί τη θέση του γονέα μέσα στο σύστημα, αναλαμβάνοντας ευθύνες που ανήκουν στους γονείς), το σύστημα διαταράσσεται και δημιουργείται εμπλοκή. Συχνά συμβαίνει ένας συντονιστής ΣΑ να ζητά από έναν εκπρόσωπο να υποκλιθεί στους γονείς του, δίνοντάς τους έτσι τη θέση που τους αρμόζει (και παίρνοντας την σωστή δική του). Χρειάζεται αρκετή ταπεινοφροσύνη για να αποδεχτούμε την σωστή μας θέση, γιατί ενδεχομένως να έχουμε βασίσει την αυτοεκτίμησή μας στο γεγονός οτι "ξεπεράσαμε" τους γονείς μας και βρεθήκαμε "ψηλότερα" από αυτούς. Ενα ίαμα που μπορεί να βοηθήσει εδώ είναι το Βατραχάκι (Buttercup, FES).

Πέραν όλων αυτών των ιαμάτων, που βοηθούν σίγουρα τον ενδιαφερόμενο/θεραπευόμενο με τη μεθοδολογία της ΣΑ, μπορεί και ο συντονιστής/θεραπευτής να βοηθηθεί στο έργο του. Η μέχρι σήμερα εμπειρία μου έχει δείξει οτι ο συντονιστής/θεραπευτής μπορεί να κρατά "στεγανότερο" το δικό του πεδίο με τη βοήθεια του ιάματος AURA (yarrow, pink yarrow, golden yarrow, walnut, echinacea). Το ίαμα αυτό δεν είναι μόνο για την προστασία του ηλεκτρομαγνητικού μας πεδίου από τις όποιες περιβαλλοντικές (ή ανθρώπινες) προσβολές/διαταραχές, αλλά μας δίνει και την επίγνωση/ενημερότητα του δικού μας πεδίου. Βοηθά  τους ιδιαίτερα ευαίσθητους ανθρώπους να διατηρούν το πεδίο τους αλώβητο και σταθερό.

Η διερεύνηση των σχέσεων Ανθοθεραπείας και Συστημικής Αναπαράστασης συνεχίζεται.

Ανθη για την Υγεία

Prunella vulgaris, Self-heal

Η ανθοθεραπεία έτσι όπως την αντιλαμβανόμαστε και τη διδασκόμαστε σήμερα, λέμε ότι λειτουργεί στο ψυχοσυναισθηματικό και στο ψυχονοητικό επίπεδο: με πολύ λίγα λόγια, εξισορροπεί τα δύσκολα συναισθήματα που μας ταλανίζουν είτε στην καθημερινότητα είτε σε εξαιρετικές περιστάσεις. Δίνουμε ανθοϊάματα στα παιδιά μας όταν ζηλεύουν το μικρότερο αδελφάκι, για την πρώτη μέρα στο σχολείο, για την επίσκεψη στον οδοντίατρο, παίρνουμε ανθοϊάματα για τη φοβία μας με τις κατσαρίδες ή τους κεραυνούς, ή τη δυσκολία να αποδεχτούμε τη γυναίκα του γιού μας.

Πριν από έναν σχεδόν αιώνα ο Δρ. Μπαχ, που ανακάλυψε και ανέπτυξε τα πρώτα ανθοϊάματα, θεωρούσε αυτονόητο πως η (σωματική μας) υγεία εξαρτάται πρωτίστως από την ψυχονοητική μας στάση απέναντι στη ζωή, και χρησιμοποίησε τα ανθοϊάματα για να θεραπεύσει σωματικές ασθένειες. Από το δεύτερο μισό του 20^ου αιώνα ουσιαστικά αναγνωρίστηκε η σημασία της ψυχικής υγείας και το πόσο επηρεάζει τη σωματική μας υγεία, και διαρκώς έρχονται στο φώς νέες έρευνες για το πώς επηρεάζει ο ψυχισμός (χαρά, φόβος, στρες, γκρίνια, γαλήνη) τα συστήματα του οργανισμού μας. Με την έννοια αυτή, όλα τα ανθοϊάματα, καθώς βοηθούν τον ψυχισμό μας να ηρεμήσει και να ισορροπήσει βοηθούν δευτερευόντως και στην ενίσχυση της φυσικής μας υγείας. Στο άρθρο αυτό θα ήθελα να εστιάσω σε συγκεκριμένα ανθοϊάματα τα οποία δύναται να βοηθήσουν την φυσική μας υγεία και την άμυνα του οργανισμού μας πιο άμεσα, σε σχέση με τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε ως ανθρωπότητα σήμερα.

Μία μεγάλη πρόκληση που αντιμετωπίζουμε, είναι ο καταιγισμός που δεχόμαστε από δυσάρεστες έως και σοκαριστικές ειδήσεις. Εχει αρχίσει να γίνεται πολύ δύσκολο να διατηρήσει ένας άνθρωπος την εσωτερική του γαλήνη, την αποφασιστικότητα, την αισιοδοξία, όταν υπάρχει πλημμυρίδα γεγονότων που απειλούν την υγεία μας, τη ζωή μας, και την εσωτερική μας σταθερότητα.

Junglans regia, Walnut

Εδώ θεωρώ ότι μας βοηθούν τα ανθοϊάματα που προστατεύουν το ηλεκτρομαγνητικό μας πεδίο (την «αύρα», ή ψυχονοητικό μας σώμα/πεδίο) από αλλότριες δονήσεις ή επιρροές. Στα ανθοϊάματα του Μπαχ εδώ έχουμε το Walnut, το ίαμα της καρυδιάς – το οποίο ενδείκνυται για μεταβατικές καταστάσεις και αλλαγές στη ζωή μας, και μας επιτρέπει να μένουμε εστιασμένοι σε αυτό που επιδιώκουμε, ανεπηρέαστοι από τις σκέψεις των γύρω. Παράλληλα με αυτό, στα ανθοϊάματα της Καλιφόρνιας (Flower Essence Society), υπάρχουν οι αχιλλείες: Yarrow, Pink Yarrow, Golden Yarrow. Η λευκή αχιλλεία (Yarrow) ενισχύει ολόκληρο το ηλεκτρομαγνητικό μας πεδίο, και μας προστατεύει σαν ασπίδα από κάθε μορφής ενεργειακές προσβολές. Η ροζ αχιλλεία (Pink Yarrow) προστατεύει το πεδίο των συναισθημάτων μας, και βοηθά τους ανθρώπους που είναι αρκετά ευαίσθητοι και ενσυναισθητικοί να έχουν επίγνωση για το ποια συναισθήματα είναι δικά τους και ποια προέρχονται από το περιβάλλον τους, από τους ανθρώπους γύρω τους. Η κίτρινη αχιλλεία (Golden Yarrow) βοηθά τους ανθρώπους που δυσκολεύονται να «είναι ο εαυτός τους» όταν βρίσκονται ανάμεσα σε άλλους, ιδίως όταν οι άλλοι είναι δυνατές προσωπικότητες, ή προσωπικότητες κύρους, ή απλά όταν οι άλλοι είναι πολλοί (λέμε ότι βοηθάει στο τρακ των παραστατικών καλλιτεχνών, για παράδειγμα). Η προστασία που μας προσφέρουν οι τρείς αχιλλείες σε συνέργεια με το ίαμα της καρυδιάς, μας βοηθά να μένουμε περισσότερο στο κέντρο μας και να λειτουργούμε με τους λιγότερο δυνατούς κλυδωνισμούς.

Achillea millefolium, Yarrow

Ένα άλλο προληπτικό ίαμα για την εποχή μας, είναι το κόκκινο τριφύλλι (Red Clover), επίσης από τη συλλογή των Καλιφορνέζικων ιαμάτων. Το κόκκινο τριφύλλι μας προστατεύει από την ‘ψυχολογία της μάζας’, από τον έντονο μαζικό επηρεασμό που δεχόμαστε μέσω των ΜΜΕ (ή των ανθρώπων γύρω μας) σχετικά με οτιδήποτε. Είναι ένα πολύτιμο ίαμα για να διατηρήσουμε τη νηφαλιότητά μας και την ατομική μας βούληση και αντίληψη μέσα στους καταιγισμούς του φόβου και της υστερίας που συχνά-πυκνά δεχόμαστε από τα ΜΜΕ. Το ίαμα δεν μας καθιστά ανέμελους και αναίσθητους, κάθε άλλο! Απλά μας δίνει τη δυνατότητα να λειτουργούμε με διαύγεια και ηρεμία σε καιρούς διαποτισμένους από σύγχυση και ταραχή.

Είναι λογικό στους καιρούς που ζούμε να φοβόμαστε για την υγεία και την ευημερία των οικείων και αγαπημένων μας. Σε μία επιδημία, για παράδειγμα, ανησυχούμε για την υγεία των πιο ευάλωτων μελών της οικογένειάς μας, και η ανησυχία αυτή μπορεί να φτάσει να αρρωστήσει εμάς τους ίδιους (διαταράσσεται ο ύπνος μας, κατά πρώτο, και έπονται άλλα πολλά). Το ίαμα Red Chestnut, η κόκκινη ιπποκαστανιά του Μπαχ, δεν θα μας μεταμορφώσει σε τέρατα αναισθησίας – θα μας δώσει όμως την απαιτούμενη σοφία να νιώσουμε πότε όντως απειλείται η υγεία η ζωή ή η ευημερία των δικών μας, και αν και τι μπορούμε να κάνουμε για να βοηθήσουμε. Με άλλα λόγια, δίνει εσωτερική ηρεμία για τους συγκεκριμένους φόβους έτσι ώστε να μπορούμε να είμαστε πιο αποτελεσματικοί όταν και εφόσον θα κληθούμε να βοηθήσουμε.

Aesculus carnea, Red chestnut

Εάν όμως, για τον όποιο λόγο, οι ασπίδες της προστασίας μας δεν ήταν επαρκείς, και μας έχει κυριεύσει ο φόβος, η ταραχή, το άγχος ή η κατάθλιψη, υπάρχουν άλλα ιάματα να μας βοηθήσουν. Το Rescue Remedy, το «ίαμα της διάσωσης» του Μπαχ είναι ένα από αυτά. Είναι ίσως το πιο πολυχρησιμοποιημένο ίαμα στον κόσμο. Περιέχει πέντε ιάματα που επιδρούν στο ανθρώπινο σύστημα καταπραϋντικά και εξισορροπητικά όταν βρίσκεται σε κατάσταση μεγάλου τρόμου, άγχους, λιποθυμίας, ή σοκ. Είναι το ίαμα που συνιστούμε να βρίσκεται μέσα σε κάθε τσάντα και σε κάθε αυτοκίνητο, ως ίαμα πρώτων βοηθειών μέχρι να μεταφερθεί ο παθών σε κάποιον επαγγελματία υγείας εφόσον χρειαστεί. Όταν αισθανόμαστε να μας κυριεύει το άγχος και ο φόβος ή ακούμε μία είδηση που μας σοκάρει βαθειά, αυτό είναι το ίαμα που θα μας βοηθήσει.

Μαζί με το ίαμα της διάσωσης, η εποχή μας καλεί και για κάτι ίσως ισχυρότερο. Το ίαμα της εχινάκειας (Echinacea) από τη συλλογή των Καλιφορνέζικων ανθοϊαμάτων, και μάλιστα σε συνδυασμό με το Rescue Remedy, βοηθά όταν νιώθουμε «διαλυμένοι σε χίλια κομμάτια». Συχνά, όταν γινόμαστε μάρτυρες πολύ βίαιων γεγονότων (είτε είμαστε τα ίδια τα θύματα είτε όχι, είτε εκ του σύνεγγυς, είτε μέσω μίας πολύ δυνατής εικόνας) νιώθουμε να προσβάλλεται ο πυρήνας του εαυτού μας και να γινόμαστε κομμάτια. Το ηλεκτρομαγνητικό μας πεδίο αδυνατίζει (γίνεται «διάτρητο» λένε οι άνθρωποι που έχουν τη δυνατότητα να το βλέπουν) και αφήνει χώρο να περάσουν φθοροποιές ενέργειες οι οποίες ενδέχεται να προκαλέσουν ασθένειες στο φυσικό μας σώμα. Το ίαμα αυτό «μαζεύει τα κομμάτια μας» και κλείνει τις ρωγμές μας, προστατεύοντας με τον τρόπο αυτό τη γενική μας υγεία. Δεν είναι τυχαίο ότι ως βότανο η εχινάκεια βοηθάει στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού μας συστηματος.

Πολλά είναι τα ιάματα που μας βοηθούν όταν πέφτει η διάθεσή μας, όταν νιώθουμε θλιμμένοι ή απογοητευμένοι. Θα σταθώ σε ένα ίαμα που ενδείκνυται όταν νιώθουμε ότι πια κουραστήκαμε να προσπαθούμε και παραιτούμαστε: όταν χάνουμε το κέφι μας και τη χαρά της ζωής, και την αφήνουμε να κυλάει άχρωμη, άγευστη, ανέραστη, σε μία όλο και μεγαλύτερη ψυχική διάλυση, και τον εαυτό μας αφρόντιστο. Το ίαμα της αγριοτριανταφυλλιάς (Wild Rose) του Μπαχ, επαναφέρει την φυσική υγεία της ψυχής: τη χαρά της ζωής, το κέφι, την αγωνιστικότητα, και την τάξη μέσα στην επερχόμενη αταξία. Ο άνθρωπος σαν να ξυπνά από λήθαργο,ξαναβρίσκει μέσα του την ικανότητα να ενθουσιάζεται, και ξεκινά να φροντίζει πάλι τον εαυτό του.

Rosa canina, Wild rose

Το τελευταίο ίαμα για το οποίο θέλω να μιλήσω εδώ έχει να κάνει ακριβώς με τη φροντίδα του εαυτού. Λέγεται Self-heal (Ελληνικά βουτυρόχορτο ή προυνέλα) και είναι από τη σειρά των Καλιφορνέζικων ιαμάτων. Βοηθά τους ανθρώπους να βοηθήσουν τον εαυτό τους, να πάρουν την ευθύνη και τα ηνία της υγείας τους (και να μην την αφήνουν έρμαιο των όποιων ειδικών). Κάποιους τους βοηθά να ακούν καλύτερα το σώμα τους, έτσι ώστε να μπορούν να περιγράψουν τα συμπτώματά τους με μεγαλύτερη σαφήνεια στον γιατρό. Κάποιους τους βοηθά να επιλέξουν κατάλληλο γιατρό, φάρμακο, ή θεραπεία. Ενισχύει τη σχέση που έχουμε με το σώμα και την ψυχή μας, και μας υπενθυμίζει τη δύναμη και την ευθύνη που έχουμε για την καλή μας υγεία. Είναι μεγάλο βοήθημα για την προσωπικότητα την ίδια να ωριμάσει και να ενηλικιωθεί, να αποκτήσει εμπιστοσύνη στην δική της εσωτερική σοφία, και με την σοφία αυτή να πράξει τα δέοντα.

Υπάρχει πληθώρα ανθοϊαμάτων τα οποία μπορούν να βοηθήσουν να απαλυνθούν οι όποιες ψυχικές μας δυσκολίες – χρειάζεται γνώση, εμπειρία, και ευαισθησία από έναν Σύμβουλο Ανθοθεραπείας προκειμένου να λάβουμε το μεγαλύτερο δυνατό όφελος από αυτά. Εναλλακτικά, μπορούμε να συμβουλευτούμε ένα βιβλίο και να πειραματιστούμε όσο χρειάζεται. Τα ανθοϊάματα (ειδικά τα ανθοϊάματα του Μπαχ) είναι τόσο ασφαλή, που και λάθος επιλογή να κάνουμε, το χειρότερο που μπορεί να μας συμβεί είναι να μην συμβεί τίποτα! Ο ίδιος ο Μπαχ ενθάρρυνε τους ασθενείς του αλλά και όλους όσους ερχόταν σε επαφή να δοκιμάζουν οι ίδιοι, να παίρνουν ευθύνη για τη ζωή και την υγεία τους, και να έχουν χαρά.

Βιβλιογραφία:

·         Οι ιατρικές ανακαλύψεις του Δρ. Ε. Μπαχ, Νόρα Γουίκς, εκδ. Καστανιώτη 1988

·         Collected Writings of Edward Bach, edited by Julian Barnard, Flower Remedy Programme 2007

·         Ανθοθεραπεία με τα Ιάματα Μπαχ, Δρ. Μαρίνα Αγγελή, εκδ. Πύρινος Κόσμος 2008

·         Flower Essence Repertory, Patricia Kaminski and Richard Katz, Flower Essence Society, 2004

Υπάρχω γιατί

Υπάρχεις. Είμαι γιατί είσαι, Είσαι γιατί είμαι.

Μέσα από τη σχέση μας με το "άλλο" υπάρχουμε και ζούμε. Ο πολιτισμός μας των τελευταίων αιώνων μας έδωσε την ψευδαίσθηση της αυτονομίας, το ιδανικό της ανεξαρτησίας που βασίζεται στην αποσύνδεσή μας με το "άλλο" και "τους άλλους". Αποσυνδεθήκαμε από τους αληθινούς προγόνους μας (αλλά αναδεικνύουμε όποιους προγόνους μας προσδίδουν κύρος ή λάμψη), αποσυνδεθήκαμε από τη φύση γύρω μας (χρησιμοποιώντας την ως εργαλείο ή πόρο προς εκμετάλλευση για την ικανοποίηση της απληστίας μας), αποσυνδεθήκαμε από τη δική μας φύση την ανθρώπινη, από αυτό που μας κάνει ανθρώπους. Τι είναι αυτό;

Σήμερα αναρωτιόμαστε δικαίως.

Είμαστε ζωάκια θηλαστικά. "Δενόμαστε" με δεσμούς αλληλεξάρτησης με τους γονείς και τα αδέλφια μας, με την ευρύτερη κοινότητα - χωρίς το ανήκειν η ίδια η επιβίωσή μας βρίσκεται σε επισφάλεια. Παρόλα αυτά, το "ανένταχτος" αποτελούσε χαρακτηρισμό σχεδόν τιμής σε κάποιους κύκλους, και η ανεξαρτησία, η αυτάρκεια, η αυτοδιάθεση και η αυτονομία είναι τα ιδανικά όλων μας, συνώνυμα με την ελευθερία και την αξιοπρέπεια.

Πόσο εύκολα παραβλέπουμε και αποσιωπούμε την ανάγκη του ανήκειν, την ανάγκη ο ένας του άλλου. Στη φύση τίποτα δεν λειτουργεί αυτόνομα, τα πάντα εντάσσονται σε ένα οικοσύστημα - το οποίο όταν διαταραχθεί κλυδωνίζεται, και η επιβίωση (και η ευτυχία θα τολμούσα να πω) των ειδών εντός του τίθεται σε κίνδυνο. 

Η αλήθεια μας βρίσκεται στην αλληλεξάρτηση.

Ακόμα και αν ξέρω να αλέθω, να ζυμώνω και να φτιάχνω το ψωμί μου, εξαρτώμαι από το στάρι του κάμπου - από τον σπορέα του, τη βροχή και τον ήλιο, τον θεριστή, κτλ.

Οσο και αν τα "έχω βρει με τον εαυτό μου", η αγκαλιά του συντρόφου, του παιδιού, του γονέα, του φίλου είναι ανεκτίμητης αξίας για την ψυχική μου υγεία (και για τη σωματική, λένε οι έρευνες τώρα πια). Οσο κι αν πιστεύω οτι "η ομορφιά βρίσκεται μέσα μου", ένα αγαπημένο μουσικό κομμάτι (που κάποιος εμπνεύστηκε, έγραψε, έπαιξε και ακούω) γεννά συναισθήματα που δεν θα βίωνα αλλιώς και με πλουτίζει με τρόπους ανείπωτους.

Τα πάντα γύρω μας ανταλάσσουν τις ουσίες τους, το ίδιο κάνουμε κι εμείς κι ας μην το αξιολογούμε. Ανταλάσσοντας μεταξύ μας ιδέες, σκέψεις, συναισθήματα, αγγίγματα και υγρά δημιουργούμε νέους κόσμους και νέες ζωές. Έτσι μόνο προχωρά και εμπλουτίζεται η ζωή όλων μας, τρεφόμαστε και τρέφουμε. Στη φύση - στην οποία ανήκουμε ολοκληρωτικά, είτε βολεύει τη φιλοσοφία μας είτε όχι - δεν υπάρχει ανεξαρτησία και αυτονομία, παρά μόνο αλληλεξάρτηση και ένα αέναο δούναι-λαβείν σε δυναμική ισορροπία. Δεν γίνεται τίποτα πουθενά που να μην έχει επιπτώσεις, δεν υπάρχει δράση χωρίς αντίδραση (όσο κρυφή ή φανερή, όσο "μεγάλη" ή "αμελητέα" κι αν θεωρείται από την πεπερασμένη μας αντίληψη), τα πάντα τροποποιούν το περιβάλλον τους - ο τυφλοπόντικας που θα σκάψει το λαγούμι του θα δώσει οξυγόνο στο έδαφος για τους μικροοργανισμούς που θα μετατρέψουν σε λίπασμα τη φλούδα της μπανάνας που πέταξε ένα παιδί από το αυτοκίνητο των γονέων του. Το λίπασμα θα θρέψει τους ηλίανθους που θα του δώσουν τα σπόρια που θα μασάει καθώς θα απολαμβάνει την ταινία του στο θερινό σινεμά... Και πάει λέγοντας. Οι συνδέσεις είναι πραγματικά άπειρες και συχνά ασύλληπτες: τις περισσότερες φορές δεν έχουμε ούτε τη φαντασία ούτε τη γνώση για να τις κάνουμε!

Η αλληλεξάρτηση γεννά αυτό που λέμε "αγάπη": τη φροντίδα, το νοιάξιμο για τη ζωή, την ευημερία, την ευτυχία του "άλλου". Δεν υπάρχει τίποτα άλλο που να μπορεί να συντηρήσει τη ζωή όπως την ξέρουμε. Δεν υπάρχει τίποτα άλλο που να μπορεί να νοηματοδοτήσει τη ζωή όπως την ξέρουμε. Η επίγνωση αυτή μπορεί να αλλάξει ολόκληρη την κοινωνία, την οικονομία, την πολιτική, όλο τον πολιτισμό μας: χωρίς τον "άλλον" (άνθρωπο, ζώο, φυτό, ορυκτό, αέριο, αστέρι, πλανήτη, κτλ) δεν υπάρχουμε, και το κυριότερο, δεν έχει νόημα να υπάρχουμε.

Ανθη για την Καρδιά

Ο συναισθηματικός μας κόσμος υποφέρει συχνά. Αγαπάμε πολύ, αγαπάμε λίγο, αγαπάμε χωρίς ανταπόκριση, αγαπάμε και πληγωνόμαστε, αγαπάμε και πληγώνουμε, αγαπάμε και γινόμαστε αντικείμενα εκμετάλλευσης ή χλεύης ή κακοποίησης. Τραυματιζόμαστε και τραυματίζουμε, γιατί τα συναισθήματά μας είναι φτιαγμένα από υλικό ρευστό και μαλακό, μας καθιστούν ευάλωτους και ανυπεράσπιστους. Γοητευόμαστε, και απο-γοητευόμαστε... και φοβόμαστε: φτάνουμε να φοβόμαστε να αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε, που είναι τελικά το ζητούμενο όλης μας της ζωής. 

Η καρδιά μας είναι στο επίκεντρο αυτού του κυκεώνα. "Καρδιά μου καημένη πώς βαστάς και δε ραγίζεις", λέει ένα παραδοσιακό τραγούδι. Πόσα και πόσα τραγούδια για "την καρδιά", γι αυτό το 'όργανο' που περικλείει κόσμους ολόκληρους υπέροχων και επώδυνων συναισθημάτων. Πόσα ποιήματα!

Για τα "θέματα της καρδιάς" υπάρχουν αρκετά ανθοϊάματα που μπορούν να βοηθήσουν. Το κοινό που έχουν μεταξύ τους είναι οτι τα περισσότερα είναι ροζ! Ισως κάτι έχει να μας πει κι αυτό.

δικέντρα, bleeding heart

Το ανθοϊαμα της δικέντρας (dicentra formosa, Bleeding Heart) που έφτιαξε το Flower Essence Society στην Καλιφόρνια, μιλά για την άνευ όρων αγάπη και την συναισθηματική ελευθερία. Πρόκειται για ένα ισχυρό ίαμα που καθαρίζει την καρδιά από την κτητικότητα, και την δυναμώνει ώστε να μπορεί να αγαπά άφοβα. Ενδείκνυται για τους ανθρώπους που αγάπησαν πολύ αλλά έχασαν το αγαπώμενο πρόσωπο, και δεν μπορούν να το ξεπεράσουν - για ανθρώπους που λειτουργούν συνεξαρτητικά και δημιουργούν σχέσεις όπου λείπει η αληθινή ελευθερία και η ισορροπημένη ανταλλαγή συναισθημάτων. Ο τεράστιος πόνος που βιώνουν οι άνθρωποι αυτοί είναι μία αναγκαία συνθήκη, εάν το δούμε από μία ευρύτερη σκοπιά, προκειμένου να παρακινηθούν να φύγουν από τη θέση του συναισθηματικά εξαρτώμενου. Το υπέροχο αυτό ίαμα βοηθά την ψυχή να γεμίσει εκ των έσω με δύναμη, έτσι ώστε να αγαπά  πιο ώριμα, από ένα άλλο βάθος, επιδιώκοντας αληθινά το καλό του αγαπώμενου προσώπου.

Ροζ κενταύριο, (Centaurium erythraea - Centaury)

Το ροζ κενταύριο μας βοηθά να λειτουργούμε με αγάπη αλλά από έναν "τόπο" δύναμης, όχι αδυναμίας. Είναι για τους ανθρώπους που δυσκολεύονται να πούν όχι, που γίνονται χαλί για να πατήσουν οι άλλοι (και οι άλλοι φυσικά τους πατούν!), που θεωρούν οτι αγαπούν και βοηθούν αλλά στην πραγματικότητα απλά δεν έχουν τη δύναμη να πούν "όχι", δεν έχουν τη δύναμη να αντισταθούν στην εκμετάλλευση των άλλων. Είναι ευάλωτοι γιατί εκχωρούν στους άλλους τη δύναμη δράσης τους, αψηφώντας (υποτιμώντας) τις δικές τους ανάγκες για να καλύψουν τις ανάγκες των άλλων (με στόχο συχνά την αποδοχή από τους άλλους). Αυτό συνήθως στην κοινωνία μας παρουσιάζεται ως μία πολύ ευγενής αρετή, ως αυτοθυσία. Στην πραγματικότητα οι άνθρωποι που χρειάζονται το ροζ κενταύριο 'αυτοθυσιάζονται' γιατί δεν έχουν το σθένος να αρνηθούν, να κρατήσουν δυνάμεις για τον εαυτό τους... Και όπως έλεγαν και οι αρχαίοι Ελληνες "ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος". Οταν δε παραγίνει το πράγμα, οι άνθρωποι αυτοί νιώθουν θύματα, και αρχίζουν να θυμώνουν - είτε φανερά είτε μέσα τους.

Αρκουδοπούρναρο (Ilex Aquifolium, Holly)

Εδώ χρειάζεται ο 'μεγάλος θεραπευτής της καρδιάς', το ανθοϊαμα Holly. Πρόκειται για ένα ανθοϊαμα-κλειδί του Μπαχ, για το οποίο έχει λεχθεί οτι "μας προστατεύει από οτιδήποτε δεν είναι συμπαντική αγάπη" (το άνθος είναι ένας λευκός σταυρός). Τυπικά είναι το ίαμα που δίνεται για τη ζήλεια, το θυμό, τη διάθεση εκδίκησης, την (εκπεφρασμένη αλλά και σιωπηρή) ανταγωνιστικότητα - για την (υποσυνείδητη συχνά) πεποίθηση οτι "δεν υπάρχει αρκετή αγάπη για όλους". Δεν υπάρχει αρκετή αγάπη, αγαθά, πόροι, ευκαιρίες, αναγνωρισιμότητα, φήμη, τρυφερότητα, χρήματα - αυτό το "δεν υπάρχει αφθονία". Αρα βιώνουμε τον φθόνο. Το ανθοϊαμα αυτό είναι καταλύτης στις ανθρώπινες σχέσεις, είτε πρόκειται για συζύγους, είτε για αδέλφια, είτε για κολλητούς...

Αγριο Τριαντάφυλλο (Rosa canina, Wild Rose)

Και όταν έχουμε κουραστεί (από τις όποιες προσπάθειες και απογοητεύσεις), κι έχουμε χάσει το κέφι μας, τη διάθεσή μας, τον ενθουσιασμό μας (βλέπε έρωτα) για τη ζωή, χρειάζεται το ίαμα της αγριοτριανταφυλλιάς. Η λέξη με την οποία χαρακτηρίζεται η κατάσταση που γιατρεύει το αγριοτριαντάφυλλο, είναι "απάθεια". Το ίαμα αυτό επαναφέρει το πάθος και τον έρωτα για την ίδια τη ζωή, ενεργοποιώντας το σώμα και την ψυχή μας ταυτόχρονα. Μας διδάσκει οτι η ζωή είναι μία ιερή και πολύτιμη ευκαιρία την οποία πρέπει να αγκαλιάσουμε, για να βρούμε το αληθινό νόημα της αγάπης, αλλά και της ίδιας μας της ενσάρκωσης.

Ροζ αχιλλεία (achillea millefolia var. rubra, pink yarrow)

Ενα άλλο σοβαρό θέμα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι που 'αγαπούν πολύ' (λόγω αυξημένου βαθμού ενσυναίσθησης και συμπόνοιας) είναι το θέμα των ψυχικών ορίων. Οχι των ορίων που βάζουμε προκειμένου να μην μας καταπατούν οι άλλοι (αυτό το βοηθά το ροζ κενταύριο), αλλά των ψυχικών ή αιθερικών μας ορίων. Οι ενσυναισθητικοί άνθρωποι 'απορροφούν' τις ψυχικές καταστάσεις των συνανθρώπων τους, γι αυτό και μπορούν να νιώσουν τον πόνο τους τόσο βαθειά. Είναι δε συχνό φαινόμενο να νιώθουν πράγματα που δεν είναι δικά τους, που προέρχονται από τους γύρω τους, συναισθήματα που γεννιούνται μέσα σε άλλους ανθρώπους, και έτσι να μπερδεύονται ("τώρα εγώ γιατί είμαι θυμωμένη; τι έγινε;" ή "τώρα γιατί ξαφνικά χαλάστηκα; αφού δεν έγινε τίποτα!"). Οι συμπονετικοί άνθρωποι είναι συχνά ευεπηρέαστοι, και δυσκολεύονται να καταλάβουν τι προέρχεται από τους ίδιους και τι από τους άλλους. Το ίαμα της ροζ αχιλλείας (pink yarrow, Flower Essence Society) προστατεύει την συναισθηματική 'αύρα', το συναισθηματικό πεδίο, με αποτέλεσμα μεγαλύτερη εσωτερική ειρήνη, υγιή όρια, και προπαντός διαύγεια. Μας βοηθά να είμαστε πιο πολύ ο εαυτός μας, να δίνουμε αγάπη ακτινοβολώντας την και όχι απορροφώντας, να θεραπεύουμε όχι δια της συγχώνευσής μας με τους άλλους, αλλά με την παρουσία μας.

Ροζ μίμουλος (mimulus lewisii, pink monkeyflower)

Η σχέση συνεπάγεται μοίρασμα: όσο πιο στενή η σχέση, τόσο πιο βαθύ και στενό οφείλει να είναι το μοίρασμα. Αλλιώς η σχέση παραμένει ρηχή, και δεν ικανοποιεί την βαθύτερη επιθυμία μας για ουσιαστική αγάπη.  Και χωρίς μοίρασμα σχέση δεν υφίσταται. Τι γίνεται όμως όταν για τους όποιους λόγους (πρότερα τραύματα, κτλ) φοβόμαστε να 'ανοιχτούμε' στον άλλον άνθρωπο; Ντρεπόμαστε για τον εαυτό μας, για την ατέλειά μας, για τις ανάγκες μας, για την ευαλωτότητά μας, και νιώθουμε οτι πρέπει να κρυφτούμε από το βλέμμα των γύρω - δεν πρόκειται για τη συνήθη ντροπαλοσύνη, αλλά για κάτι πολύ βαθύτερο. Θέλουμε να προσεγγίσουμε τους άλλους, η ψυχή μας διψά για επαφή, αλλά δεν τολμούμε λόγω της υπερευσθησίας μας. Το ανθοϊαμα του ροζ μίμουλου (pink monkeyflower), από τη συλλογή της Flower Essence Society ανοίγει με απαλό τρόπο την ψυχή μας, και μας καθιστά ικανούς να πάρουμε ξανά συναισθηματικά ρίσκα. Μας βοηθά δηλαδή να ανοίξουμε την καρδιά μας, να τολμήσουμε να δείξουμε την ευαλωτότητά μας, προκειμένου να αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε.

Κυδωνιά (cydonia oblonga)

Οι άνθρωποι ξεκινούμε τη ζωή μας με γλυκά και τρυφερά συναισθήματα. Συχνά, όμως, οι περιστάσεις της ζωής μας είναι τραυματικές, και στην προσπάθειά μας να αυτοθεραπευτούμε σκληραίνουμε και 'ξινίζουμε'. Δεν είναι σπάνιο εξάλλου να ακούμε οτι "δεν ωφελεί η ευαισθησία, πρέπει να είσαι δυνατός", παλιότερα έλεγαν και το κλασικό "οι άντρες δεν κλαίνε" (και μάλωναν τα αγόρια που τολμούσαν να εκφράσουν την θλίψη ή την τρωτότητά τους)... Μ' αυτό και με εκείνο, γενιές ανθρώπων μεγάλωσαν συναισθηματικά ανάπηροι, θεωρώντας οτι η ευαισθησία και η τρυφερότητα είναι αδυναμία ενώ η σκληρότητα και η ωμότητα είναι δύναμη. Το ίαμα της κυδωνιάς επαναφέρει τη 'χαμένη' γλυκύτητα και τρυφερότητα στην προσωπικότητα, αποκαθιστώντας μαζί και μία 'παιδική' αθωότητα. Με τον τρόπο αυτό ο άνθρωπος μπορεί να βοηθηθεί να μαλακώσει και να γλυκάνει προκειμένου να μπορεί να εκφραστεί με αγάπη στους (συνήθως στερημένους από τρυφερότητα) κοντινούς του ανθρώπους.

Κράταιγος (crataegus monogyna, hawthorne)

Ο κράταιγος είναι το κατεξοχήν βότανο της καρδιάς. Οι κατακόκκινοι καρποί του μέσα στο χειμώνα δίνουν δύναμη, ζέση και κουράγιο (ως καρδιοτονωτικό βοηθά την ελαστικότητα των αιμοφόρων αγγείων, και έχει από τα αρχαία χρόνια χρησιμοποιηθεί για αρρυθμίες, αθηροσκλήρωση, και άλλες καρδιακές παθήσεις). Τα άνθη του, λευκά ως λευκορόζ, 'μιλούν' για την αγάπη. Εξάλλου ανήκει στην οικογένεια των ροδανθών, των τριαντάφυλλων δηλαδή, που παραδοσιακά συσχετίζουμε με την έκφραση της αγάπης. Σαν ανθοϊαμα μιλά για την αγάπη που έχουμε (ή δεν πολυέχουμε!) στον εαυτό μας, για τις αντοχές μας (φυσικές και συναισθηματικές) που σεβόμαστε ή καταπατούμε. Η βιβλιογραφία μιλά για ένα ανθοϊαμα 'ελιξίριο αγάπης', μια που εάν δεν αγαπήσουμε τον εαυτό μας δεν μπορούμε ουσιαστικά να αγαπήσουμε κανέναν. Βοηθά ιδιαίτερα τους ανθρώπους που διέπονται από ισχυρή θέληση - τόσο ισχυρή που τους βάζει να ξεπερνούν με ένταση τα όρια των αντοχών τους (κάποιοι τους ονομάζουν 'προσωπικότητες τύπου Α', κάποιοι 'άλογα κούρσας'!), με αποτέλεσμα να ρέπουν προς τις καρδιοπάθειες. Το ίαμα του κράταιγου εξισορροπεί τη δύναμη της βούλησης που πηγάζει από την καρδιά, βοηθά τους ανθρώπους που ζουν μία ζωή γεμάτη στρες (οποιουδήποτε είδους: από αγωνία για την επιτυχία ή την επιβίωση, ως το στρες που δημιουργεί ένας μεγάλος χωρισμός ή απώλεια), και έτσι προλαμβάνει τις επιπτώσεις που μπορεί να δημιουργεί η ψυχική πίεση στο φυσικό μας σώμα. 

Μποράγκο (borago officinalis, borage)

Τελευταίο άφησα ένα άνθος που δεν είναι ούτε ροζ ούτε λευκό, αλλά αποτελεί ένα υπέροχο ίαμα για την καρδιά (με την ευρύτερη έννοια), άκρως αναγκαίο για την εποχή που διανύουμε. Το ίαμα της μποράντζας ή μποράγκο βοηθά στις περιπτώσεις εκείνες που, όπως λέμε, "έχουμε βαριά καρδιά", και "αποκαρδιωνόμαστε". Δίνει φως και φτερά στην καρδιά μας, αισιοδοξία, δίνει κουράγιο (cor-ago, borago) μας φτιάχνει ανάλαφρη διάθεση ακόμα και στις πιο δύσκολες ώρες. "Στο βάθος του χειμώνα τελικά ανακάλυψα οτι υπάρχει μέσα μου ένα ακατάβλητο καλοκαίρι", όπως λέει ο Αλμπέρ Καμύ.