Πνευματική Παράκαμψη

 Μαθητεύοντας εδώ και τόσα χρόνια σε διάφορους 'πνευματικούς χώρους' έχω γίνει μάρτυρας του εξής φαινομένου: άνθρωποι προχωρημένοι στο 'πνευματικό μονοπάτι', γνώστες φιλοσοφιών, ανώτερων διδασκαλιών και θεωριών, οι οποίοι διεκδικούν για τον εαυτό τους τον τίτλο του μεταφυσικού ή πνευματικού δασκάλου (είτε με αυτούς τους όρους είτε με άλλους, πιο "ταπεινούς" τρόπον τινά), να ζουν μία ζωή τελείως αλλιώτικη από αυτά που πρεσβεύουν. Να κάνουν πνευματικές διαλέξεις, να έχουν "μαθητές", να γράφουν περί αποκρυφισμού και πνευματικότητας στις διάφορες ομάδες τους στα κοινωνικά δίκτυα, να ποστάρουν "αγάπη και φως" στο facebook, και συγχρόνως οι προσωπικές και οι κοινωνικές τους σχέσεις να πάσχουν: από έλλειψη ενσυναίσθησης, από κοινωνική νοημοσύνη, τελικά από έλλειψη ενσυνειδητότητας (συνειδησιακής ενημερότητας). Έτσι βλέπουμε εναλλακτικούς θεραπευτές να ασπάζονται κρυπτοφασιστικές ιδεολογίες, μεταφυσικούς δασκάλους να δημιουργούν 'αυλές θαυμαστών', και άλλα πολλά λυπηρά.

Είναι ένα φαινόμενο υπαρκτό και πολύ διαδεδομένο, για δύο πιθανούς λόγους: σήμερα με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οι άνθρωποι  συνδέονται οριζόντια, κάτι που επιτρέπει μεγαλύτερη ορατότητα, και επίσης η πνευματική γνώση είναι πιο εύκολα διαθέσιμη. Μέσα στα τελευταία 10 και κάτι χρόνια, στην Ελλάδα, τα σεμινάρια του ενός ή του άλλου brand πνευματικότητας δίνουν και παίρνουν, καθώς η ανθρωπότητα κάνει μία στροφή  μακριά από την πρότερη λατρεία της ύλης. Η πνευματικότητα υπόσχεται γαλήνη ("νιρβάνα" κτλ), αυτογνωσία (με σεμινάρια, διαλογισμούς, κτλ), βαθειά κατανόηση, καλή υγεία (άπειρες τεχνικές εδώ), επικοινωνία με "ανώτερα όντα" και προφητείες (αγγέλους, εξωγήινους, δασκάλους, κτλ), ευκολία ενίοτε στην καθημερινή ζωή ("προσκάλεσε την αφθονία στη ζωή σου"), ενίοτε και έλεγχο των γύρω συνθηκών ζωής ("μαγνήτισέ το στη ζωή σου με 'το μυστικό'") και άλλα τέτοια. Τα σεμινάρια που κυκλοφορούν δεν διαφημίζουν την ηθική διαβίωση (right livelihood), ή την συμπονετική μη-βίαιη επικοινωνία, ή την δημοκρατική λήψη αποφάσεων, ή την υπεράσπιση των φυσικών πόρων από την λεηλασία, κτλ. Αυτά ενέχουν  κίνδυνο, μόχθο και ηθικά διλήμματα, και δεν πουλάνε (ούτε πνευματική μούρη, ούτε εισιτήρια). 'Ετσι, βλέπουμε ανθρώπους που υποχρεώνουν τους υπαλλήλους τους να εργάζονται με συμβάσεις δουλείας και μισθούς πείνας, ή να υπερχρεώνουν το δημόσιο σε στημένους διαγωνισμούς, να γίνονται ένθερμοι οπαδοί των τάδε και τάδε δασκάλων πνευματικότητας και σεμιναρίων αυτογνωσίας, και να αυτοπλασάρονται ως 'πνευματικοί'. Κάπου ως κοινωνία έχουμε πάθει κάποια σύγχυση, πιθανώς, για την έννοια της πνευματικότητας (όπως τουλάχιστον την φανταζόμαστε οι παλαιότεροι).

Φαίνεται, όμως, τελικά, οτι το φαινόμενο δεν είναι σημερινό. Κάπου στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο Τζων Γουέλγουντ (αμερικάνος ψυχοθεραπευτής της διαπροσωπικής ψυχολογίας) εφηύρε τον όρο 'πνευματική παράκαμψη' (spiritual bypassing). Με τα δικά του λόγια "πνευματική παράκαμψη είναι η τάση να χρησιμοποιούμε πνευματικές ιδέες και πρακτικές για να παρακάμψουμε ή να αποφύγουμε να αντιμετωπίσουμε άλυτα συναισθηματικά θέματα, ψυχολογικά τραύματα, και ημιτελή αναπτυξιακή εργασία". 'Εκτοτε και άλλοι στοχαστές και shadow workers έχουν γράψει για το φαινόμενο αυτό. 

Η προσευχή, ο διαλογισμός, οι πνευματικές πρακτικές είναι σημαντικές πειθαρχίες και βοηθήματα προκειμένου να εναρμονιστούμε με τον εσώτερο εαυτό μας και τον σκοπό της ζωής μας. Εάν όμως αυτά δεν συνοδεύονται με αντίστοιχη εργασία στον διαπροσωπικό τομέα, στις σχέσεις μας με τους συνανθρώπους μας δηλαδή, είναι έως και άχρηστα. Γιατί τι νόημα έχει να προσεύχεσαι για κάποιον όταν δεν μπορείς να διαχειριστείς τον θυμό σου απέναντί του όταν συζητάτε; Τι νόημα έχεις να κάνεις όμορφους διαλογισμούς όταν αρνείσαι να αποδεχτείς το γήρας ή το θάνατο; Τι νόημα έχει να φτιάχνεις όμορφους βωμούς με άνθη και κρυστάλλους στο δωμάτιό σου και να οργίζεσαι παθητικά (χωρίς ανάληψη δράσης) για τα στραβά του κόσμου; Τι νόημα έχει να διδάσκεις μεταφυσικές θεωρίες και να καταπιέζεις τις πραγματικές σου ανάγκες για σωματική εγγύτητα και τρυφερότητα;

Η ζωή δεν είναι μαύρο-άσπρο, έχει άπειρες αποχρώσεις χρωμάτων ενδιάμεσα. Δεν είμαστε μόνοι μας: αλληλεπιδρούμε διαρκώς με τα πάντα γύρω μας, η κάθε μας κίνηση και λόγος τροποποιούν το περιβάλλον μας με φανερό ή αφανή τρόπο. Δεν υπάρχει, νομίζω, τίποτα πιο πνευματικό από την αποδοχή της ζωής ως έχει.

Νομίζω έχει έρθει η ώρα να δούμε τους εαυτούς μας ως έχουν. Να αποδεχτούμε και να φωτίσουμε πρώτα τα δικά μας σκοτάδια και τον δικό μας πόνο πριν επιχειρήσουμε να αναλάβουμε τα σκοτάδια και τους πόνους των άλλων. Να αποδεχτούμε τις αληθινές μας ανάγκες και να τις εκφράσουμε, να συμπονέσουμε τον ίδιο μας τον εαυτό, και να αποδεχτούμε οτι κατέχουμε μόνο ένα μικρό, δικό μας, κομμάτι της αλήθειας: για να μπορέσουμε να τη δούμε ολόκληρη θα πρέπει να αποδεχτούμε τα κομματάκια της αλήθειας των άλλων. Αυτό ενίοτε πονάει, και εκεί αντιστεκόμαστε. Στα δύσκολα, η πνευματικότητα βοηθά, αλλά είναι εύκολο να τη χρησιμοποιήσουμε ως παυσίπονο ευρέως φάσματος και να αποκοπούμε από την πραγματικότητα της ζωής.

Ο άνθρωπος που κάνει πνευματική παράκαμψη δεν αποδέχεται οτι πονάει, οτι έχει ανάγκες, οτι θυμώνει ή ζηλεύει, δεν αποδέχεται οτι είναι εγωιστής, μικροπρεπής, άπληστος, ή ψεύτης. Όλα αυτά τα κρύβει θαυμάσια κάτω από το χαλί της πνευματικότητας, γιατί δεν τα αντέχει, δεν μπορεί να δει τις πολύ ανθρώπινες ανάγκες που βρίσκονται πίσω από τις ανάρμοστες συμπεριφορές του και τους χαρακτηρισμούς που του προσδίδουν. Ντρέπεται. Η ντροπή δεν είναι τίποτα άλλο παρά ο φόβος οτι δεν είμαστε άξιοι να αγαπηθούμε. Ίσως αυτή να είναι η αξία της αγάπης ως αυτο-συμπόνοια: αποδεχόμενοι τον εαυτό μας ως έχει, "με τα φλούδια και τα κουκούτσια του" που έλεγε και ο ποιητής,  είναι πολύ ευκολότερο να αποδεχτούμε τους γύρω όπως είναι, χωρίς κρίσεις ή φαντασιώσεις. Και χωρίς τα δεκανίκια της πνευματικής παράκαμψης.

Υπάρχω γιατί

Υπάρχεις. Είμαι γιατί είσαι, Είσαι γιατί είμαι.

Μέσα από τη σχέση μας με το "άλλο" υπάρχουμε και ζούμε. Ο πολιτισμός μας των τελευταίων αιώνων μας έδωσε την ψευδαίσθηση της αυτονομίας, το ιδανικό της ανεξαρτησίας που βασίζεται στην αποσύνδεσή μας με το "άλλο" και "τους άλλους". Αποσυνδεθήκαμε από τους αληθινούς προγόνους μας (αλλά αναδεικνύουμε όποιους προγόνους μας προσδίδουν κύρος ή λάμψη), αποσυνδεθήκαμε από τη φύση γύρω μας (χρησιμοποιώντας την ως εργαλείο ή πόρο προς εκμετάλλευση για την ικανοποίηση της απληστίας μας), αποσυνδεθήκαμε από τη δική μας φύση την ανθρώπινη, από αυτό που μας κάνει ανθρώπους. Τι είναι αυτό;

Σήμερα αναρωτιόμαστε δικαίως.

Είμαστε ζωάκια θηλαστικά. "Δενόμαστε" με δεσμούς αλληλεξάρτησης με τους γονείς και τα αδέλφια μας, με την ευρύτερη κοινότητα - χωρίς το ανήκειν η ίδια η επιβίωσή μας βρίσκεται σε επισφάλεια. Παρόλα αυτά, το "ανένταχτος" αποτελούσε χαρακτηρισμό σχεδόν τιμής σε κάποιους κύκλους, και η ανεξαρτησία, η αυτάρκεια, η αυτοδιάθεση και η αυτονομία είναι τα ιδανικά όλων μας, συνώνυμα με την ελευθερία και την αξιοπρέπεια.

Πόσο εύκολα παραβλέπουμε και αποσιωπούμε την ανάγκη του ανήκειν, την ανάγκη ο ένας του άλλου. Στη φύση τίποτα δεν λειτουργεί αυτόνομα, τα πάντα εντάσσονται σε ένα οικοσύστημα - το οποίο όταν διαταραχθεί κλυδωνίζεται, και η επιβίωση (και η ευτυχία θα τολμούσα να πω) των ειδών εντός του τίθεται σε κίνδυνο. 

Η αλήθεια μας βρίσκεται στην αλληλεξάρτηση.

Ακόμα και αν ξέρω να αλέθω, να ζυμώνω και να φτιάχνω το ψωμί μου, εξαρτώμαι από το στάρι του κάμπου - από τον σπορέα του, τη βροχή και τον ήλιο, τον θεριστή, κτλ.

Οσο και αν τα "έχω βρει με τον εαυτό μου", η αγκαλιά του συντρόφου, του παιδιού, του γονέα, του φίλου είναι ανεκτίμητης αξίας για την ψυχική μου υγεία (και για τη σωματική, λένε οι έρευνες τώρα πια). Οσο κι αν πιστεύω οτι "η ομορφιά βρίσκεται μέσα μου", ένα αγαπημένο μουσικό κομμάτι (που κάποιος εμπνεύστηκε, έγραψε, έπαιξε και ακούω) γεννά συναισθήματα που δεν θα βίωνα αλλιώς και με πλουτίζει με τρόπους ανείπωτους.

Τα πάντα γύρω μας ανταλάσσουν τις ουσίες τους, το ίδιο κάνουμε κι εμείς κι ας μην το αξιολογούμε. Ανταλάσσοντας μεταξύ μας ιδέες, σκέψεις, συναισθήματα, αγγίγματα και υγρά δημιουργούμε νέους κόσμους και νέες ζωές. Έτσι μόνο προχωρά και εμπλουτίζεται η ζωή όλων μας, τρεφόμαστε και τρέφουμε. Στη φύση - στην οποία ανήκουμε ολοκληρωτικά, είτε βολεύει τη φιλοσοφία μας είτε όχι - δεν υπάρχει ανεξαρτησία και αυτονομία, παρά μόνο αλληλεξάρτηση και ένα αέναο δούναι-λαβείν σε δυναμική ισορροπία. Δεν γίνεται τίποτα πουθενά που να μην έχει επιπτώσεις, δεν υπάρχει δράση χωρίς αντίδραση (όσο κρυφή ή φανερή, όσο "μεγάλη" ή "αμελητέα" κι αν θεωρείται από την πεπερασμένη μας αντίληψη), τα πάντα τροποποιούν το περιβάλλον τους - ο τυφλοπόντικας που θα σκάψει το λαγούμι του θα δώσει οξυγόνο στο έδαφος για τους μικροοργανισμούς που θα μετατρέψουν σε λίπασμα τη φλούδα της μπανάνας που πέταξε ένα παιδί από το αυτοκίνητο των γονέων του. Το λίπασμα θα θρέψει τους ηλίανθους που θα του δώσουν τα σπόρια που θα μασάει καθώς θα απολαμβάνει την ταινία του στο θερινό σινεμά... Και πάει λέγοντας. Οι συνδέσεις είναι πραγματικά άπειρες και συχνά ασύλληπτες: τις περισσότερες φορές δεν έχουμε ούτε τη φαντασία ούτε τη γνώση για να τις κάνουμε!

Η αλληλεξάρτηση γεννά αυτό που λέμε "αγάπη": τη φροντίδα, το νοιάξιμο για τη ζωή, την ευημερία, την ευτυχία του "άλλου". Δεν υπάρχει τίποτα άλλο που να μπορεί να συντηρήσει τη ζωή όπως την ξέρουμε. Δεν υπάρχει τίποτα άλλο που να μπορεί να νοηματοδοτήσει τη ζωή όπως την ξέρουμε. Η επίγνωση αυτή μπορεί να αλλάξει ολόκληρη την κοινωνία, την οικονομία, την πολιτική, όλο τον πολιτισμό μας: χωρίς τον "άλλον" (άνθρωπο, ζώο, φυτό, ορυκτό, αέριο, αστέρι, πλανήτη, κτλ) δεν υπάρχουμε, και το κυριότερο, δεν έχει νόημα να υπάρχουμε.

Η αναζήτηση του οράματος

Το παρακάτω κείμενο το μοιράστηκε μαζί μου στα αγγλικά μία φίλη, λέγοντάς μου οτι προέρχεται από τον Λευκό Αετό, έναν Ινδιάνο της φυλής των Χόπι ("που ανέκαθεν είχαν τα δάχτυλά τους στον σφυγμό της γης", όπως χαρακτηριστικά μου είπε). Δεν γνωρίζω περισσότερα για την προέλευσή του, αλλά με άγγιξε, και το μοιράζομαι μεταφρασμένο στα Ελληνικά:

"Αυτή τη στιγμή η ανθρωπότητα μπορεί να πει κανείς ότι περνάει μέσα από μία πύλη ή μία τρύπα. Η απόφαση να περάσουμε την πύλη ή να πέσουμε στην τρύπα είναι αποκλειστικά δική μας.

Αν μετανοείς για το πρόβλημα και βλέπεις/καταναλώνεις ειδήσεις 24 ώρες τη μέρα, με λίγη ενέργεια, με διαρκή νευρικότητα, με απαισιοδοξία, πέφτεις στην τρύπα. Αλλά αν αδράξεις την ευκαιρία να δεις τον εαυτό σου, να ξανασκεφτείς τη ζωή και το θάνατο, να φροντίσεις τον εαυτό σου και τους άλλους, θα διασχίσεις την πύλη. Φροντίστε το σπίτι σας, φροντίστε το σώμα σας. Συνδεθείτε με τον πνευματικό σας Οίκο.

Όταν φροντίζετε τον εαυτό σας φροντίζετε και όλα τα υπόλοιπα. Μη χάνετε την πνευματική διάσταση της κρίσης. Να έχετε το βλέμμα του αετού από ψηλά και να βλέπετε το όλον. Δείτε με ευρύτητα.

Υπάρχει κοινωνικό ζητούμενο σε αυτή την κρίση, υπάρχει και πνευματικό ζητούμενο. Τα δύο πάνε χέρι-χέρι. Χωρίς την κοινωνική διάσταση πέφτουμε στο φανατισμό. Χωρίς την πνευματική διάσταση πέφτουμε στην απαισιοδοξία και την έλλειψη νοήματος. Έχετε προετοιμαστεί για αυτή την κρίση. Πάρτε την εργαλειοθήκη σας και χρησιμοποιείστε όλα τα εργαλεία που διαθέτετε.

Μάθετε για την αντίσταση των ιθαγενών και των λαών της Αφρικής. Πάντα μας εξόντωναν και συνεχίζουν να μας εξοντώνουν. Αλλά εμείς δεν έχουμε σταματήσει να τραγουδάμε, να χορεύουμε, να ανάβουμε φωτιά, να περνάμε καλά. Μην αισθάνεστε ένοχοι για την ευτυχία σας μέσα σε αυτόν τον δύσκολο καιρό.

Δεν βοηθάτε καθόλου με το να είστε θλιμένοι και χωρίς ενέργεια. Βοηθάτε όταν διαχέετε καλά πράγματα στο Σύμπαν τώρα. Μέσα από τη χαρά γίνεται η αντίσταση. Και, όταν περάσει η καταιγίδα, ο καθένας από σας θα είναι πολύ σημαντικός στην ανοικοδόμηση του νέου κόσμου.

Πρέπει να είστε καλά, και δυνατοί. Και δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να το πετύχετε αυτό από το να διατηρείτε μία όμορφη, χαρούμενη και λαμπερή δόνηση. Αυτό δεν έχει να κάνει με την αποξένωση/τήρηση αποστάσεων.

Είναι μία στρατηγική αντίστασης. Στο σαμανισμό υπάρχει μία τελετή διάβασης που λέγεται η αναζήτηση του οράματος. Περνάς μερικές μέρες μόνος στο δάσος, χωρίς νερό, χωρίς τροφή, χωρίς προστασία. Όταν διαβείς αυτή την πύλη λαμβάνεις ένα νέο όραμα για τον κόσμο γιατί έχεις αντιμετωπίσει τους φόβους και τις δυσκολίες σου.

Αυτό ζητείται από εσάς τώρα:

Επιτρέψτε στον εαυτό σας να αξιοποιήσετε τον χρόνο σας για να εκτελέσετε τις τελετουργίες σας για αναζήτηση οράματος. Τι κόσμο θέλετε να φτιάξετε για τον εαυτό σας; Προς το παρόν, αυτό μπορείτε να κάνετε – γαλήνη μέσα στην καταιγίδα. Ηρεμείστε και να προσεύχεστε καθημερινά. Βάλτε ένα πρόγραμμα να συναντάτε το ιερό κάθε μέρα. Και τραγουδείστε, χορέψτε, αντισταθείτε μέσα από την τέχνη, τη χαρά, την πίστη και την αγάπη."